Besmettelijke boosheid

Zeg eens eerlijk; op hoeveel mensen ben je door de gruwelijke aanslag op de Charlie Hebdo-redactie al boos geweest die niet de gruwelijke aanslag op de Charlie Hebdo-redactie hebben gepleegd?

Op alle moslims misschien, of breder alle gelovigen, of smaller alle extremisten? Op alle linkse figuren die het moslimextremisme zo stelselmatig onderschat en vergoelijkt hebben? Op alle rechtse figuren die deze aanslagen nu voor eigen populistisch gewin misbruiken? Op media die het filmpje toonden van de brute executie van die politie-agent? Op diezelfde media, omdat ze dat filmpje na alle ophef niet meer toonden? Op hautaine religiecritici die in alle toonaarden zie-je-nou-wel kraaien? Op de godsdienstapologeten die hun rituele gebed-zonder-einde aanheffen dat dit onmogelijk een ‘ware’ religieuze daad kan zijn? Op alle selectief verontwaardigden, alle mensen die verontwaardigd zijn om de verkeerde redenen, of hun verontwaardiging op de verkeerde manier uiten? Op alle mensen die het prima denken te snappen? Op alle mensen die er niks van snappen? Op politici met zouteloze standaardfrasen of juist gepeperde oneliners, die in beide gevallen ingestudeerd klinken? Op hen die te hysterisch of te onderkoeld reageren, te afgemeten of te agressief? Op mensen die precies het verkeerde zeiden op precies het verkeerde moment? Op tactloze twitteraars, raaskallende reaguurders? Op mensen die zich daar weer boos over maken? Op jezelf, als je jezelf betrapt op zoveel redeloze boosheid?

Ik zal voor mezelf spreken: ik ben op al die mensen – die geen van allen met kalasjnikovs het redactiekantoor van Charlie Hebdo zijn ingestormd – boos geweest de voorbije vierentwintig uur. Hoe tegenstrijdig dat ook is, maar boosheid is nooit redelijk. Natuurlijk ben ik ook boos geweest op die paar figuren die wél met kalasjnikovs het redactiekantoor van Charlie Hebdo zijn ingestormd. Ik ben er niet zo zeker van, dat die boosheid wél redelijk is. Hoe kunnen wij onze eigen boosheid langs de meetlat van gerechtigheid of redelijkheid leggen? Dat is zoiets als je eigen blinde vlekken natekenen.

Kwaadheid is zo besmettelijk als het kwaad zelf. De daders waren boos, wie zal zeggen waarom. Om vermeend onrecht hen of hun geloofsgenoten aangedaan, om geweld in verre landen of minachting dichtbij, om wrede machinaties op wereldniveau of inderdaad slechts om die paar lullige spotprenten van een marginaal Parijs blaadje. Niets van dat alles maakt hun moordzuchtige boosheid terecht; maar dat erkennen, vraagt ook de erkenning dat onze eigen boosheid nooit terecht is – en dat vinden we moeilijk, onmogelijk, zoals ook die schutters in Parijs dat onmogelijk vonden. Hun daad is een satanische daad, omdat die de keten van boosheid, haat en geweld verder verlengt en verstevigt. Met onze boosheid maken wij daar zelf ook deel van uit. Ik kan mij heel goed voorstellen dat veel mensen het naar aanleiding van deze gruweldaad nog moeilijker vinden te geloven dat er een goede God bestaat. Maar is het niet een stukje makkelijker geworden te geloven dat er een eeuwige lachende derde is, die gelovigen van oudsher ‘de Boze’ noemen?

10 gedachten over “Besmettelijke boosheid

    1. Nee, dat zeg ik niet, dat zou zelfs een logische contradictie zijn; want het bestaan van misplaatste boosheid veronderstelt het bestaan van ‘juist geplaatste’ boosheid, waarmee het onzinnig zou zijn te stellen dat alle boosheid misplaatst is. Het gaat me er niet om te beoordelen welke boosheid al dan niet terecht is, welk onrecht al dan niet onze boosheid verdient, maar meer of boosheid überhaupt een goede reactie is. Ik stel de vraag of er niet per definitie een kwaad schuilt in boosheid. Met enige voorzichtigheid concludeer ik dat dat inderdaad het geval is. En ik weet dat ik daarmee inga tegen de communis opinio die stelt dat boosheid soms terecht is en tot goede dingen kan inspireren, verzet tegen onrecht, ongelijkheid, enzovoort… Steeds meer betwijfel ik dat. Is het werkelijk de boosheid die inspireert tot verbetering, of juist de beheersing, ja de overwinning daarvan?

      En ik weet ook wel dat je boosheid niet kunt uitschakelen. Dat het een zeker ‘nut’ heeft. Maar hetzelfde kun je zeggen over angst. Toch zeggen de meeste mensen ook niet: angst is soms goed, het is een emotie die tot vernieuwing en creativiteit leidt. Nee, we zeggen: angst is onze grootste vijand, we moeten slechts de angst vrezen, enzovoort. En terecht. Dat lijkt me geen miskenning van het feit dat we angst voelen, maar het vertrouwen dat echte grootheid pas bestaat in het overwinnen van angst. Ik denk dat voor boosheid hetzelfde geldt.

    1. Ah ja, Jezus die de marktlui uit de tempel schopte. Er staat toch nergens dat Hij boos was toen Hij dat deed? Hij maakt in die passage op mij een vrij beheerste indruk. Knoopt daarna doodleuk een praatje aan met de schriftgeleerden, met kwinkslag en al.

    2. Maar als je zegt: ja zeg, dat is draaikonterij, meneer De Wit! Dan zeg ik: Dat klopt, meneer Somers! Eerlijk gezegd: ik weet het ook niet hoe ik dat moet rijmen, maar ik weet ook niet óf ik het direct moet rijmen… Je kunt elke goede gedachte wel doodgooien met een welgekozen Bijbelvers.

  1. Draaikonterij is een term van boven de Moerdijk, die laat ik dus graag geheel aan jou. Maar dat Jezus niet boos zou geworden zijn: kom nou. Dat is even absurd als de scholastieke stelling dat de Heer nooit lachte (overigens magistraal verweven in het onvolprezen De Naam van de Roos van Umberto Eco).

    Ik weerleg dan maar mijn eigen opmerking: als Jezus al boos werd, dan was het omwille van zijn menselijkheid, niet omwille van zijn goddelijkheid.

    1. Ik zeg ook niet dat hij nooit boos is geworden, alleen dat ik er niet zo zeker van ben dat hij boos was toen in de tempel. Hoe dan ook: interessanter dan zijn boosheid is zijn beheersing. Natuurlijk kende hij als mens boosheid, net zoals hij angst en twijfel kende. De vraag is, in lijn met mijn eerdere opmerkingen, of zijn boosheid (of angst, twijfel of welke emotie ook) beslissend is geweest in zijn optreden, of het overstijgen daarvan. Ik meen dat laatste. Ook in de tempel.

  2. Pingback:De spotprenten beantwoord – Broodje Paap

  3. Pingback:O Kruise den Jihadi | Geloven Leren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *