Caritas in veritate (3): De lezingen

encycliekInmiddels is Caritas in veritate ook in het Nederlands verschenen, dus nu is er echt geen reden meer om deze encycliek niet te lezen… Het is stevige, maar fascinerende kost, kan ik je verzekeren. Stevig, omdat het taalgebruik tamelijk academisch is, en enige bekendheid met de theologie van de huidige paus wel handig is. Fascinerend, omdat het een gezaghebbend en kritisch — ik durf wel te stellen: profetisch — geluid is in een heleboel actuele debatten: over de economie natuurlijk, over het milieu, over allerlei ethische kwesties, over rechtvaardigheid, mondialisering, armoede, religieus geweld, wetenschap, atheïsme…

Een arbitraire opsomming van actuele kwesties? Nee, wat zo fascinerend is, is dat de paus laat zien dat ze allemaal alles met elkaar te maken hebben. Dit is een encycliek van de synthese, zo heb ik ook betoogd tijdens de studiebijeenkomst rond de encycliek, vorige maand in Utrecht. Inmiddels heeft de website Tempora de lezingen van die bijeenkomst gepubliceerd.

Mijn eigen lezing was een tamelijk bescheiden inleiding, waarbij ik iets heb gezegd over de ontvangst van de encycliek in de media. Ik had eigenlijk maar één punt te maken, en dat is het punt dat ik ook nu alweer gemaakt heb: dat je deze encycliek alleen ‘inclusief’ kunt lezen, als synthese van onderwerpen, niet als verzameling van losse onderwerpen. Het is een simpel, maar belangrijk punt, denk ik, voor een goed verstaan van de encycliek.

Vervolgens plaatste theoloog Thijs Caspers de encycliek binnen de traditie van het katholieke sociale denken. Hij liet zien dat er een zekere spanning bestaat tussen de katholieke sociale leer (de officiële documenten van de kerk) en het katholiek sociale denken (de wijze waarop theologen, filosofen en andere katholieke denkers en doeners die leer toepassen op actuele kwesties). Deze encycliek staat midden in dat spanningsveld, aldus Thijs in zijn lezing.

Tot slot hield jurist en theoloog Richard Steenvoorde een gloedvolle lezing waarin hij Caritas in veritate plaatste in het denken van de theoloog en filosoof Joseph Ratzinger. Want de thematiek heeft niet alleen zijn wortels in de encyclieken van voorgangers van de huidige paus, maar uiteraard ook in zijn eigen denken. Sporen van de thematiek van ‘liefde in waarheid’ zijn al aan te wijzen in zijn geschriften uit de jaren ’60, zo liet Richard zien. Zo maakt deze encycliek ook deel uit van de lange kritische dialoog die Ratzinger voert met de moderne tijd.

Het zijn maar drie bescheiden treden van een trapje dat lang niet hoog genoeg is om moeiteloos in deze stevige en fascinerende encycliek te stappen, maar misschien net hoog genoeg om een opstapje te vormen. Je zult vervolgens zelf nog even op je tenen moeten gaan staan. Maar ik blijf er bij: het is de moeite waard.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *