De Heilige Steve

Ooit las ik een essay waarin gesteld werd dat Apple-computers katholiek waren en Microsoft-computers protestants. Apple werkte met pictogrammen, veelzeggend ‘iconen’ genaamd, zoals katholieken ook graag beelden gebruiken om het geloofsverhaal aanschouwelijk te maken. Microsoft werkte destijds nog met een besturingssysteem gebaseerd op opdrachtregels (MS-DOS, wie kent het nog? C:\>), wat dan protestants zou zijn, want tekstgericht, ‘schriftuurlijk’.

Een interessant punt, maar allang achterhaald. Ook Microsoft heeft met Windows het Ene Ware Geloof omarmd, en werkt gewoon met iconen. Toch moest ik er weer aan denken naar aanleiding van de berichtgeving over het overlijden van Apple-topman Steve Jobs. Ook nu werden er impliciet en expliciet opvallend veel parallellen met de christelijke godsdienst getrokken. De Volkskrant opende haar voorpagina met de kop: ‘Steve Jobs, iGod’. Met daarbij een cartoon van Jos Collignon waarop Jobs bij de hemelpoort staat. Petrus werkt daar op een iMac, terwijl even verderop de duivel op een Microsoft-computer werkt. (Als Collignon hetzelfde oude essay gelezen heeft, is het een interessant theologisch statement.)

Diezelfde krant trok behalve de voorpagina liefst vier pagina’s uit voor hagiografieën over Jobs, plus nog drie columns en een opinieartikel. Aaf Brandt Corstius biechtte trots op dat zij haar vriend had ‘bekeerd’ tot het ‘evangelie’ van Apple. Ook andere media trokken zonder enige ironie alle religieuze superlatieven uit de kast om Jobs te prijzen: hij was een heilige, een profeet, ja zelfs een verlosser…

Zelf ben ik allerminst een ‘believer’, ik ben de trotse bezitter ben van welgeteld nul Apple-producten, en ik heb dat hysterische gedweep met deze elektronicafabrikant altijd een tikje sneu gevonden. Apple katholiek? Welnee, eerder gnostisch, sektarisch. Het is ronduit eng hoe verstandige mensen als slaafse idioten naar de winkel renden wanneer goeroe Jobs weer met een nieuw hebbedingetje zwaaide. Ongetwijfeld blijven zij dat doen, om hem te gedenken.

Nu zijn er vast lieden die uit dit alles vrolijk concluderen dat wij ‘ongeneeslijk religieuze’ wezens zijn, en dat er toch maar mooi allerlei christelijke echo’s in de populaire cultuur weerklinken. Ik vind dat echter het toejuichen niet waard. Zoals een echo een vervormde en verzwakte weerkaatsing is van het geluid zelf, zo is deze Apple-cultus een misvormd en zwak geloof, dat eerder op religieuze armoede duidt.

Het grote probleem van onze tijd is niet dat mensen vergeten zijn wie God is, het grote probleem is dat mensen vergeten zijn wie God niet is. De eerbiedwaardige theologia negativa leert één ding stellig: God is geen computerverkoper.

Deze column verscheen in Katholiek Nieuwsblad van 14 oktober 2011.

Print Friendly
0

Wat denk jij ervan?

Loading Facebook Comments ...

16 Comments Say something

  1. Een lezenswaardig artikel: de moeite waard. Echter de mensen kunnen ook niet zeggen wie God niet is, omdat ze ook niet weten wie Hij wel is. Gelukkig is en blijft Hij een mysterie, slechts in geloof te (om)vatten en te verstaan!

  2. Goed stuk! De manier waarop (in ieder geval in de media) tegen Steve Jobs werd aan- dan wel opgekeken heeft mij altijd een beetje verwonderd en het had ook voor mij wel sektarische trekjes. De dweepzieke hysterie die losbarstte bij zijn dood sloeg echter alles. Is (was) Steve Jobs bijzonder? Wat mij betreft ja en nee. Hij was een gewoon mens met alle (on)hebbelijkheden die daar bijhoren, maar om in je garage een bedrijfje te beginnen dat uitgroeit tot een miljardenbedrijf, dat is een prestatie van formaat en dat mag je respecteren. Alleen, laten we alsjeblieft niet doen alsof Moeder Theresa is overleden.

  3. Ik snap de achtergrond van het stukje maar – met alle respect – het is niet helemaal juist (of te wel je bent niet ‘in the know’ :-)). Wanneer je dit 10 jaar geleden had geschreven kon ik me er in vinden, de oude mac cult was een beetje een elite gebeuren van kunstenaars en designers terwijl het systeem op een gegeven moment met OS8 en 9 zodanig verouderd was, dat de loyaliteit niet meer in verhouding stond tot de kwaliteit. Nu zijn er ongetwijfeld in iedere groep een hoop wannabee’s en mensen hie erbij willen horen, maar de 2nd coming of Steve Jobs bij Apple heeft de broodnodige revolutie gebracht binnen de Apple en de IT wereld. Vanuit IT en usability oogpunt is OSX (een elegant huwelijk tussen functie en design) een hele prestatie en is het reikhalzend uitkijken naar een nieuw product een natuurlijke erkenning van autoriteit net zoals het uitkijken naar een nieuwe encycliek dat is. Het is niet voor niets dat veel IT’rs geswitched zijn van Linux naar OSX.

    Was hij een heilige, nee. En zo ja, de Kerk erkent ook dat heiligen ook maar mensen zijn, maar een exemplarische voorbeeldfunctie hebben. Dat heeft Steve, voor de seculiere en godsdienstige mens zeker. Het is mijn overtuiging dat Steve’s eigen religieuze ervaringen van essentieel belang zijn geweest voor het latere succes van Apple (dwz OSX en iPhone).
    http://religion.blogs.cnn.com/2011/10/06/the-zen-of-steve-jobs/

  4. Francis, ik begrijp niet helemaal welke ‘onjuistheid’ jij in mijn column meent te signaleren. Ik spreek helemaal geen oordeel uit over de producten van Apple, het punt dat ik wil maken gaat niet eens echt over Steve Jobs, maar over de religieuze armoede die m.i. spreekt uit het feit dat zo veel mensen religieuze metaforen gebruiken om Jobs te prijzen.

  5. Ik begrijp het punt, maar het duiden van het prijzen van Steve Jobs in religieuze metaforen is niet zozeer een gebrek aan armoede maar een terechte verwoording en erkenning van iets wat boven het menselijke uitstijgt – iets wat geen surrogaat is van religie maar juist in dezelfde richting wijst. Het Lichaam van Christus is natuurlijk iets geheel anders dan een materieel product als een iPhone, maar de kracht, visie, eenvoud achter het design duidden wel op goddelijke Inspiratie, evenals de haast bovennatuurlijke wil van de profeet dit te realiseren, die zelfs op zijn laatste dag werkte aan de iPhone 5. Het is ook geen toeval dat Steve Jobs de nodige religieuze ervaringen heeft gehad en dat het nieuwe hoofdkwartier in de vorm van een neergedaalde ufo wordt gebouwd.

    Dit erkennen kan niet zonder meer worden afgedaan als ‘Dweepzieke hysterie’ of ‘enge cult’ net zo min als de zaligverklaring van J.P.II. zonder meer als zodanig kan worden geclassificeerd.

    Ik ren niet naar de winkel omdat ik verslaafd ben, nee ik ren naar de winkel omdat ik mijn leven ermee kan verrijken en een gadget kan bewonderen – dit hoef je niet negatief te duiden en voor de meerderheid is het ook nooit zo geweest… echt waar, vraag maar aan Pastor Roderick met zijn Macbook en iPod!

  6. De vergelijking met de zaligverklaring van Johannes Paulus 2 is interessant. Daar zat op zich ook een zekere ‘popular pressure’ achter, daar niet van; maar zalig- en heiligverklaringen van de R.K. Kerk zijn toch altijd zeer ingewikkelde processen, waar zorgvuldig onderzoek wordt gedaan, wordt gewikt en gewogen, enzovoort. Het gaat nooit over één nacht ijs, en zelfs als er ‘santo subitto’ wordt gescandeerd doet het Vaticaan er nog een paar jaar over. Juist in de traagheid van het proces zit een heilzame wacht tegen cultische neigingen en dweepzucht.

    Een Grote Leider die beweert – of van wie beweerd wordt – dat hij “religieuze ervaringen” heeft gehad, en die in een hoofdkwartier in de vorm van een ufo huist… Schreeuwt dat alles niet ‘sekte’?

    Wanneer iets of iemand ‘religie’ kwaakt, dan is hij nog niet religieus – waarschijnlijk is hij gewoon een eend.

  7. Op zich is het natuurlijk wel een leuk gedachte-experimentje; zou Steve Jobs heilig verklaard kunnen worden?

    In praktijk zal de Kerk niet zo gauw iemand heilig verklaren die zich buiten haar zichtbare grenzen bevind. Het dichtstbijzijnde voorbeeld zou wellicht iemand als Abraham kunnen zijn. Die heeft in zijn leven ook buiten de zichtbare grenzen vertoeft van de Kerk, want ze bestond nog niet. Pas na z’n dood is hij vanuit de toestand die het ‘Limbus Patrum’ wordt genoemd, gerechtvaardigd en in de hemel gekomen.
    Bij een aardse beoordeling van Steve Jobs moet je het dus geheel van de subjectieve factoren hebben en in hoeverre dat te reconstrueren valt. In hoeverre was hij onschuldig onwetend? Had hij wat wij noemen een impliciet verlangen naar het doopsel? In hoeverre is zijn leven een publiek teken van authentieke voorbereiding op het heil of hebben we te maken met afgoderij? De veelgenoemde manier waarop hij met werknemers omging, was dat heilige woede te noemen? Is er sprake van een heldhaftig leven? Een belangeloos leven?

    Om maar wat factoren te noemen. 😉

  8. Nou had ik een heel stuk geschreven….maar dat ben ik kwijtgeraakt. :-( Het kwam op het volgende neer: de geseculariseerde mens is bewust of onbewust toch weer op zoek naar religie. In de huidige tijd is de digitale wereld al snel een pseudo-religie, en Steve Jobs al snel een pseudo-messias. Het internet heeft voor veel mensen God vervangen. Het is immers een boven ons allen staande alwetende entiteit, die tegelijkertijd ook de mogelijkheid tot verbinding tussen mensen biedt. Maar het internet kan geen werkelijke zin bieden. Als er geen God is heeft het leven geen wezenlijke zin. (Sartre zag dit ook duidelijk.) Internet kan God niet vervangen, Steve Jobs is geen messias. (Maar natuurlijk wel een hele grote jongen in de computerwereld, dat zal iedereen toch wel willen erkennen.)

  9. Anton, wat mij een beetje verbaast is dat je het katholieke geloof het Ene Ware Geloof noemt. Of was dat ironisch bedoeld?

    Zoals je het nu hebt opgeschreven lijkt het alsof je vindt dat de katholieke kerk het patent heeft op iconen. Iconen die verwijzen naar een al dan niet bestaand of mythologische held, een heilige of naar bepaalde principes van het leven. Het gebruik van symbolen, verhalen en rituelen gaat toch wel ietsje verder terug dan het ontstaan van de katholieke kerk.

    De armoe waar jij het over hebt gaat volgens meer over het verlies van een zinvolle symboliek in het algemeen. Of dat nu die van de katholieke kerk is, of van welk ander geloof dan ook.

    Het helden- of heiligdom gaat over het besef dat je als mens boven jezelf kunt uitstijgen en je dienstbaar kan maken aan iets groters dan alleen jijzelf. Dat is het pad van de held, een pad dat in minder moderne tijden veel duidelijker tot uiting kwam in een vast stelsel van verhalen, rituelen en symbolen.

    Veel mensen hebben geen connectie meer met zo’n stelsels.

    Maar of we nu geloven of niet, we zijn allemaal wel een beetje getrouwd met gadgets en technologie, zoals ik in mijn blog over Jobs ook stel. (http://kittyarends.nl/?p=767)
    Of we nu op een PC of een Mac werken. Dat Jobs door mensen wordt bewonderd is dan ook niet zo gek. Dat ze daar termen voor gebruiken die ook tot het katholieke vocabulaire behoren is niet het probleem. Het wordt pas armoe (religieus, of spiritueel) wanneer die liefde voor de techniek het enige zingevende aspect is van iemands bestaan.

    En toch…
    Jobs’ levensloop symboliseert aspecten van het heldendom, in die zin dat hij zijn eigen weg heeft gevolgd. Alleen is hij een mens en een mens maakt fouten. De mensen die achter de mythologische levensverhalen van Mozes en Jezus schuilen hebben die fouten vast en zeker ook gemaakt. In die zin kun je je afvragen of mensen überhaupt wel ‘heilig’ verklaard moeten worden. Misschien is het beter om ze te mythologiseren zodat de essentie centraal blijft staan, de wijsheid an sich en niet de persoon.

  10. @ Kitty: Hoewel ik best de stelling aandurf dat het katholicisme het ‘Ene Ware Geloof’ is, moet je er in deze context niet zo veel achter zoeken. Het gaat me er niet om Jobs tegenover de R.K. kerk te zetten, of ‘iconen’ of een bepaalde vocabulaire als exclusief eigendom van de kerk te zien.

    Ik zeg ook niet dat het gek is dat Jobs bewonderd wordt. Dat er zo consequent in religieuze termen wordt gesproken die, zoals je zelf al aangeeft, niet meer tot het normale stelsel van verhalen en symbolen van de meeste mensen behoort – dat is hetgeen me zorgen baart. Niet eens zozeer vanuit een kerkelijk-religieus oogpunt, maar vooral vanuit een algemeen-menselijk oogpunt. Ik snap best dat mensen helden willen hebben, een perspectief op iets wat boven het individuele uitstijgt, enzovoort; maar ik heb het gewoon te doen met mensen die dan te lichtzinnig termen als ‘heilige’, ‘profeet’ of zelfs ‘messias’ in de mond nemen. Niet omdat ze de heiligen, profeten en de Messias van de christelijke traditie daarmee tekort doen, maar omdat ze zichzelf ermee tekort doen.

  11. Ok. Ik snap die zorg wel. Maar de vraag is natuurlijk of die mensen dat zelf ook ervaren.
    Seneca zei daarover: “Het lot leidt hem die wil, (maar) sleept hem die niet wil voort.” De vraag is dus of je je zorgen moet maken over hen die niet willen. Dat willen kun je iemandniet aanpraten. Wat denk jij?

    Ik persoonlijk mis het wel, deel uitmaken van een iets groter geheel dan mijzelf, waarin verhalen worden verteld in een geritualiseerde sfeer. Jammer genoeg voel ik me niet zo thuis in de kerk. En de kroeg is het ook niet helemaal;-)

  12. Hallo Anton,

    Ik was al nieuwsgierig of je hem in zou koppen:
    “Een Grote Leider die beweert – of van wie beweerd wordt – dat hij “religieuze ervaringen” heeft gehad, en die in een hoofdkwartier in de vorm van een ufo huist… Schreeuwt dat alles niet ‘sekte’?”

    Natuurlijk, maar kijk daar toch voorbij. Je kon hetzelfde van Jezus en zijn eerste volgelingen zeggen; mensen die huis en haard verlaten om in een ver land te sterven voor hun bizarre overtuiging. Sekte’s hebben een meetbaar negatief effect op hun volgelingen, wat is het negatieve van de zg. “Apple cult” (een bestaande term overigens) behalve dat de volgelingen niet voldoen aan Anton’s standaard van ‘verstandig’?

    Natuurlijk heeft het pseudo-religieuze trekken, de betoverende WWDC speeches van Jobs waar wij in het bedrijf (we werken met Macs) rijkhalzend uitkeken als ware hij Sinterklaas. “It’s Amaaaazing, Remarkable, even more Beautiful”….
    http://www.youtube.com/watch?v=YWymeGbdUWQ

    Jobs had het zelden over religie, maar gezien zijn uitspraken over het leven en wat bekend is over zijn ervaringen met Zen en LSD noem ik hem zeker religieus in de goede zin.

    Je kiest ervoor dit als pseudoreligieus te duiden, het geheel als een cult te interpreteren en je er tegelijkertijd op voorstaande geen ‘believer’ te zijn. Dat heb ik eerder gezien bij Dawkins & friends, maar ook bij andere groepen….

    Een punt wat in deze kwestie ook een rol speelt is het hackerjargon en de hackercultuur die veel mystieke termen ontleent aan science-fiction en boeddhisme. Om goed te kunnen programmeren moet je je af en toe in ‘the Zone’ bevinden, de ‘trance’ muziek is ondenkbaar zonder de tracker en demo hackerscene. Met de second coming of Steve Jobs heeft hij als verloren zoon in 1998 heeft hij Apple van een gewisse dood kunnen redden – wat een episch verhaal. Daarnaast een Steve Jobs die de Platoonse vormen aanschouwden en liet incarneren op deze aarde.
    http://www.businessweek.com/2000/00_43/b3704126.htm

    Ik vind het dan ook helemaal niet gek of zorgelijk dat in deze Apple of hacker context pseudo-religieuze terminologie wordt gebruikt, ook de seculiere mens zoekt nog steeds naar woorden of kunst voor de buitengewone verhalen. Ik heb eerder ook je berichten gelezen over New Age en aanverwante zaken, ik slik ook niet alles kritiekloos – maar niet alles wat zich buiten de gebaande paden begeeft is kitch of pseudoreligie.
    Als Apple-lovers alleen maar met Steve of Apple producten bezig waren en hun leven niet positief inrichten, dan was het inderdaad een beetje sneu… maar het gross van de Apple-bewonderaars – waaronder een hele sloot katholieken- is niet te karakteriseren als een sekte lid.

    Nog even vrij naar Nostra Aetate:
    “…wijs niets af van wat er aan goeds is in deze stromingen. Beschouw met EERBIED die vormen van handelen en leven, die normen en leerstelsels, die dan wel in vele opzichten afwijken van hetgeen je zelf geloofd, maar toch vaak iets weerkaatsen van de Waarheid, die alle mensen verlicht”.

  13. @ Kitty: Je schrijft: “De vraag is dus of je je zorgen moet maken over hen die niet willen.” Maar ik weet eigenlijk niet of ik jou en Seneca helemaal begrijp in dit verband. Over welke wil en onwil heb je het hier precies?

    @ Francis: Ik snap en beaam tot op zekere hoogte je betoog wel, maar er lopen voortdurend meerdere dingen door elkaar. Even een poging ze ietwat uit elkaar te trekken:
    A) Over de verdiensten van Steve Jobs zelf, en de mate waarin die in religieus kader te duiden zijn. Ik betwijfel zijn verdiensten niet, noch bekritiseer ik zijn eigen religieuze framework – ik kan en wil daar niet over oordelen.
    B) Over het gebruik van religieuze terminologie bij ICT’ers en hackers ed… Dat is interessant, en ik denk dat ik daar ook niet zonder meer enthousiast over ben, maar dat is ook weer een verhaal apart.
    C) Over Apple-adepten in z’n algemeenheid spreek ik ook al geen oordeel uit. Ik ken er genoeg, en ik mag ze graag een beetje plagen met hun voorkeuren, zoals ze mij ook graag plagen met mijn Windows-inclinatie, maar ik zou ze zeker niet serieus allemaal voor sekteleden willen uitmaken.

    Wat overblijft, en dat is het enige waar ik kritiek op lever, is de neiging om religieuze etiketten te plakken op iets wat m.i. die etiketten niet verdient. Niet dat het daarmee geen bestaansrecht heeft of onzinnig is; zeggen dat iets geen religie is, is niet hetzelfde als zeggen dat iets onzin is – ik vind alle opvattingen over Jobs of Apple best, pas als religie vind ik ze onzin. Het pleidooi dat ik houd richt zich dus welbeschouwd niet eens op Jobs of Apple-producten of Apple-gebruikers, en misschien niet eens op religieuze denkbeelden; het is een pleidooi om zorgvuldiger om te gaan met woorden.

  14. Ha Anton, goed te horen dat het plagerig bedoeld is, ik wist ook wel dat een column zo wel eens bedoeld kan zijn. Soms ben ik wat te goed gelovig en lees dan een tikje te serieus: “Het is ronduit eng hoe verstandige mensen als slaafse idioten naar de winkel renden wanneer goeroe Jobs weer met een nieuw hebbedingetje zwaaide”, terwijl je het een beetje als karikatuur bedoelde… :-) Ben ik als Apple adept toch op de kast te krijgen!

    Jij en Hans maken voor mij een zeer interessant punt, in wezen hetzelfde als theoloog Palmer Joss maakt in Contact: in hoeverre brengen technologie en het (semi)religieus taalgebruik ons dichter bij “God”:
    http://www.youtube.com/watch?v=HFcHpamkHII

    Je roept op tot zuiverheid in religieus taalgebruik, ik sta daar in eerste instantie sympathiek tegenover… maar welke religieuze termen zijn dan minder kosher om buiten religie te gebruiken? Is het beter bepaalde woorden met bijbehorende betekenis te reserveren voor religie? Of is het juist goed dat men a la ‘open source’ vrij is de termen op een willekeurige manier te gebruiken om de mensheid in zijn culturele ontwikkeling dan wel achteruitgang niet te beperken… of iets er tussenin?

    iGod, second coming, bekeren en evangeliseren…. etc. Ik kan me er als katholiek niet aan storen, ik ben ook voor een zekere zuiverheid in de theologie uit eerbied voor de regels van het spel en de bijbehorende cultuur, maar zoals de antropoloog Michael Carrithers aangeeft in “Why humans have cultures”: culturen en religies zijn geen harde schalen die zomaar stuk kunnen gaan (theorie van Ruth Benedict). Het roept wel de vraag op naar de identiteit en verwoording van het “bedreigde” Christendom in deze tijd….
    http://www.i-c-r.org.uk/publications/monographarchive/Monograph34.pdf

  15. Ik bedoelde met ‘hen die niet willen’ in die quote, op de mensen die jouw zorg opwekken. Ik snap je redenering achter die zorg, maar tegelijkertijd vraag ik me af: hoe kan iemand zichzelf tekort doen, zolang er geen wil is om zichzelf ‘niet tekort te doen’? Die uitspraak van Seneca is bij nader inzien niet zo goed gekozen om dat te verduidelijken.

    De vraag is eigenlijk: wat lopen die mensen mis volgens jou? Doen ze zichzelf tekort, omdat ze de ware betekenis niet ‘kennen’ (als in: de inhoud ervan ervaren, bijvoorbeeld de wijsheden van bepaalde heiligen) van de termen die ze gebruiken?

    Als iemand dweept met gadgets, maar totaal geen oog heeft voor de inhoud en betekenis die ze kunnen dragen en communiceren, dan kan je misschien stellen dat iemand zichzelf tekort doet. Al vind ik dat nog steeds een gewaagde uitspraak, omdat deze gedaan wordt vanuit mijn perspectief op het leven.

  16. Als je, zoals velen vandaag de dag, wat meer geloof en vertrouwen in het moderne materialisme zou hebben dacht daar ws. heel anders over en zou je begrijpen waarom Jobs deze heldenstatus heeft.
    Wanneer hij in de krant als een iGod wordt gepresenteerd, kan ik overigens niet anders dan daar al een hoop ironie en zelfspot in proeven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>