De kunst van het wegkijken

Ik heb me, in alle jaren dat ik als columnist werkzaam ben voor verschillende bladen, geloof ik nog nooit publiekelijk druk gemaakt over de vraag of ik wel genoeg bier in huis heb voor een feestje. Noch heb ik me ooit, als ik het mij goed herinner, schrijvend afgevraagd of mijn haar wel goed zit. Toch voelde ik me aangesproken toen ik vandaag in De Volkskrant de gastcolumn las van Aafke Romeijn, waarin zij schrijvers en columnisten een gebrek aan politiek engagement verwijt.

Navelstaren

Het betreffende artikel is hier te lezen. Ik moest wel grinniken om Romeijns vileine beschrijving van al die navelstaarderige debuutromans over “twintigers die ronddolen in West-Europese hoofdsteden, op zoek naar zichzelf”. Daar heb ik ook helemaal niks mee. Maar vooral omdat ik dat vermoeiende getob van wufte half-filosofische hipsters literair volmaakt oninteressant vind. Neem ik de schrijverts in kwestie ook kwalijk dat zij “decadent wegkijken” terwijl “de wereld in brand staat”? Nee, ik geloof het toch niet. Ik mag ook niks zeggen, ik schrijf sprookjes uit liefhebberij – als er nou één genre is dat opzichtig wegkijkt van de wereldbrand… (Of, nou ja… nee, ander verhaal, andere keer.)

Persoonlijk en publiek

Laat ik me tot de columnistiek beperken, want op dat vlak voelde ik me aangesproken. Ik heb in mijn columns over tal van dingen geschreven: over actualiteiten ver weg en dichtbij, over cultuur en literatuur, over religie, over het gevaar van het populisme, over mijn kinderen en alledaagse beslommeringen. Louter persoonlijke anekdotes zou ik te mager vinden, louter politieke analyses te saai. Ik houd er de ouderwetse opvatting op na, dat een goede column een subtiel spel is van het persoonlijke en het publieke, waarbij het ogenschijnlijk particuliere een universele significantie krijgt, en vice versa.

Afwisseling

De wijze waarop de columnist de balans zoekt tussen het persoonlijke en het publieke, hangt af van de eigenheid van de auteur en de natuurlijk ook van de plek in de krant. Een column op de politieke pagina heeft nu eenmaal een ander doel dan een column in een luchtig zaterdagskatern. In de laatste zal de nadruk op het persoonlijke liggen, in de eerste op het publieke. Elke krant streeft daarbij naar een gezonde afwisseling en verscheidenheid.

Het is daarom ook wat makkelijk en flauw van Aafke Romeijn om af te geven op de columnisten die zich bezig houden met alledaagse trivialiteiten. Ook die mogen, nee moeten er zijn. Je moet er toch niet aan denken dat je in de sportbijlage ook nog eens getrakteerd wordt op een zedenpreek tegen het populisme? Of dat er überhaupt geen rubrieken meer zijn, en dat de hele krant volgeschreven wordt met drammerige epistels als die van Aafke Romeijn? Zullen we dan de puzzels en het weerbericht en de strips er ook gelijk uithalen? Allemaal inktverspilling, nietwaar – er zijn zo veel belangrijker zaken.

Nee, uiteindelijk draait Romeijns betoog uit op onuitstaanbaar activistencalvinisme. Je zou er spontaan Wilders van gaan stemmen.

Polarisatie

Nee maar echt. Ik denk dat de huidige maatschappelijke polarisatie voor een groot deel te wijten is aan het feit dat wij van alles politiek wensen te maken. Je kunt het succes van figuren als Wilders en Trump in elk geval moeilijk wijten aan een tekort aan geëngageerde columns tegen hen, want die zijn er maar genoeg geweest. Ze hebben eerder garen gesponnen bij al die aandacht.

Romeijn eindigt haar pleidooi met de boutade: “Je wil niet de schrijver zijn die in 1933 een novelle schreef over of z’n haar wel goed zat.” Maar ik vraag me serieus af, of dat wel waar is. Op z’n slechtst schreef die schrijver een ijdel flutboekje dat allang weer verzwolgen is door de aardlagen van de geschiedenis. Op z’n best schreef hij iets dat tijdloos is, iets dat de politieke wederwaardigheden van de dag ver overstijgt. In beide gevallen kun je hem de opkomst van het fascisme niet kwalijk nemen.

Zwijgen

Ja, laten er geëngageerde schrijvers zijn, die hun stem verheffen tegen onrecht en ander kwaad. Maar laten er evengoed schrijvers zijn die de kunst verstaan van het verstandig wegkijken. Die weten wanneer zwijgen dwaas is, en wanneer wijs. Die laten zien dat er ook mooie en goede en belangrijke dingen zijn buiten de politieke arena. Ik denk dat onze tijd daar meer behoefte aan heeft dan aan nog meer gelijkhebberig gedram van opinianten.

(Foto boven dit artikel: Peter Erwig/Flickr.com [CC])

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *