De ontkerstening van de middeleeuwen

Een koopmanMiddeleeuwse marktkooplui communiceerden met mobiele telefoons — wist je dat? Echt waar, ik heb het zelf gezien, afgelopen weekend op het Gebroeders van Limburg-festival in Nijmegen. Van iemand die zich ook in middeleeuwse kledij had gestoken, hoorde ik dat hij van de organisatoren zijn bril niet mocht dragen, omdat dat niet ‘authentiek’ was. Maar ik zag tussen de middeleeuwse kraampjes rond de Stevenskerk wel een marktkoopman bellen met z’n gsm’etje. Dus ik neem aan dat dat wél authentiek middeleeuws is…

Persoonlijk vind ik dit soort momenten waarop de moderne tijd zich niet kan verbergen in de hele middeleeuwse santenkraam eigenlijk wel charmant. Een plastic tasje met flesje cola light en sultanakoeken onder het kraampje met maliënkolders — dat soort dingen. Prachtig.

Er was eigenlijk een veel fundamenteler anachronisme vindbaar op deze middeleeuwse markt, waar ik mij meer over verbaasde. Niet in plastic tasjes verstopt onder de tafel, noch in die onbewaakte ogenblikken waarop toch naar de gsm wordt gegrepen toont zich de wijze waarop onze tijd met de middeleeuwen omgaat, maar juist in de openlijke voorstelling ervan. Lange tijd hebben wij dit tijdvak voorgesteld als achterlijk, primitief, gewelddadig en somber — niet voor niets heten de middeleeuwen in het Engels ook wel de Dark Ages. Maar daar lijkt inmiddels wat verandering in te komen. Wie op een middeleeuws festival rondloopt zoals dat in Nijmegen dit weekend — en ik doe dat altijd graag — ziet een nadruk op het kleurrijke, het feestelijke, het bourgondische en het ambachtelijke. Ik denk dat deze boeiende periode uit onze geschiedenis hier op zich meer recht mee wordt gedaan dan met het clichébeeld van pestlijers, grimmige monniken en bloeddorstige ridders. Maar het merkwaardige anachronisme dat er in schuilt, is de alomtegenwoordigheid van verwijzingen naar hekserij en heidendom.

Als het beeld op deze markt getrouw zou zijn, zouden de middeleeuwen een periode geweest zijn waarin heksen op het marktplein pentagrammetjes en kruidenmengseltjes verkochten, waarin stoere paganen met Thorhamertjes om hun nek zwaardduels hielden. Het christendom was als rariteit naar de achtergrond verbannen: af en toe zag je een verdwaalde processie, maar dat had net zo goed van de een of andere verdwaalde sekte geweest kunnen zijn. De werkelijkheid was natuurlijk veeleer omgekeerd: de middeleeuwen waren door en door christelijk, en áls er al heidenen waren, dan waren dat wat verdwaalde sekten.

Deze omkering van het religieuze beeld is op het eerste gezicht te wijten aan de populariteit van wiccafantasietjes en neo-paganistische ideologietjes. Deze spirituele beweging heeft vrij succesvol een eigen narratief van de geschiedenis uit de dikke duim gezogen — als ware er een lange, ononderbroken lijn van wijze heksen en heidenen die wars van de christelijke overheersing hun geheime kennis hebben doorgegeven. Onzin natuurlijk, pure fantasie, en niet eens erg fantasierijke fantasie.

Maar dit soort eigengereide spirituele verzinsels komt ook niet zomaar uit de lucht vallen. Het is precies in het eeuwenlang zwartmaken van de duistere middeleeuwen dat de ruimte is ontstaan om werkelijk iedere absurde fantasie op de middeleeuwen te projecteren. De Reformatie kun je begrijpen als het grote project om de middeleeuwen uit de christen te halen; met als direct gevolg dat het christelijke ook uit de middeleeuwen verdween. Of meer seculier gezegd: de Verlichting wilde de middeleeuwen uit de mens halen, met als gevolg dat het menselijke uit de middeleeuwen verdween — of zelfs het menselijke uit de mens. Menselijkheid en christelijkheid zijn hier synoniemen, zoals christendom en humanisme ten diepste synoniem zijn, hoezeer humanisten ook hun best doen het tegendeel te bewijzen.

Het is precies dankzij — niet ondanks — dat menselijke christendom dat de middeleeuwen zo kleurrijk en feestelijk en bourgondisch en ambachtelijk konden zijn. Met of zonder plastic tasjes en mobiele telefoons.

26 gedachten over “De ontkerstening van de middeleeuwen

  1. Leuk stuk!
    Hier ligt ook een grote uitdaging, veel mensen, ook de meeste christenen, hebben een verwrongen beeld van de middeleeuwen. Dat is ook niet verwonderlijk, gezien de manier waarop de middeleeuwen worden neergezet in de populaire cultuur en populaire wetenschap, maar ook en met name in het geschiedenisonderwijs.
    Ik kon zelf voordat ik de lezing van C.S. Lewis De descriptione temporum had gelezen ook niet bevroeden dat het wel eens anders kon zijn. Onlangs besprak Daniel Hannan (Brits europarlementariër) het op zijn blog, hij had er een goed boek over gelezen http://blogs.telegraph.co.uk/news/danielhannan/100006931/the-middle-ages-were-far-from-dark/

  2. Goed gesproken! Maar ik denk dat wat betreft het Nijmeegse de kerken ook wel een beetje hand in eigen boezem moeten steken. Het vertekende beeld ontstaat mede doordat parochies en gemeenten geen / weinig activiteiten op het festival ontplooien, daar zou de festival organisatie echter vast open voor staan. En als de kerken er niet zijn, krijgen ‘heksen’ en ‘druiden’ natuurlijk vrij spel!

  3. Kan het ook zijn dat dit allemaal te wijten is aan de overmatige hoeveelheid ‘fantasy’ die onze hedendaagse maatschappij aanwezig is? Niet dat er iets tegen heb, maar dergelijke fantasyverhalen putten toch regelmatig al dan niet rechtstreeks uit vervlogen tijden. Daarbij hoeft het allemaal niet te kloppen – het mag zelfs niet – anders was het geen fantasy.
    Dan krijg je op festivals als dit daar misschien de terugslag van. Tovenaars, heksen, druïden en ander heidendoms gedoe is nu eenmaal twintig keer sexy’er dan het christendom.
    Het is wel grappig dat veel van de bekendere fantasy net wél christelijke wortels heeft (LotR, Narnia, maar ook in Harry Potter). Jammer dat die link blijkbaar niet blijft hangen.

  4. Dat de middeleeuwen voornamelijk Christelijk zijn staat buiten kijf, ik vind het dan ook vreemd dat wanneer er een authentieke middeleeuwse markt georganiseerd wordt er zo’n vertekend beeld gegeven wordt.

    Een brandstapel/strop hier en daar zou niet misstaan. 😉

    Dar er echter kennis doorgegeven is van pre-christelijke gebruiken, dat staat buiten kijf.
    Wat veelmensen alleen niet weten is dat veel van die kennis geïntegreerd is in het Christendom, omdat dat de enige religie was die men veilig kon aanhangen.
    Hierdoor konden de mensen hun eigen gebruiken blijven gebruiken binnen de muren van de, op dat moment, nieuwe religie.

  5. @ Faolchú Airgid: Het is alleen bijzonder jammer dat moderne mensen deze integrale Christelijke traditie (incluis het gekerstende heidendom) tegenwoordig inruilen voor eclecticisme als Wicca. Zoals C.S. Lewis eens zei: “A post-Christian man is not a Pagan; you might as well think that a married woman recovers her virginity by divorce. The post-Christian is cut off from the Christian past and therefore doubly from the Pagan past.” De enige manier om ons voorchristelijke verleden een waardige plaats te geven in onze samenleving, is door het te heiligen met het Christendom, zoals J.R.R. Tolkien heeft geprobeerd met zijn werken.

  6. Heh nou dat dacht ik niet, Wicca is niet zozeer een greep terug naar het verleden, maar een moderne manier om de oude religie te interpreteren.

    Dat met waardigheid doen lijkt me niet gepast door de religie aan te hangen die er alles aan heeft gedaan om de oude gebruiken uit te roeien.

    Er is meer bekend over de oude pre-Christelijke gebruiken dan je zou denken.

  7. @ iedereen: dank voor de uitdagende reacties. 🙂

    @ ceuna: absoluut, het is ook aan de passieve opstelling van de Nijmeegse kerken te wijten. De Stevenskerk was open, maar op een minuscule, tamelijk arbitraire fototentoonstelling met wat ridders en jonkvrouwen na was er geen enkele aansluiting met het festival. Een gevalletje jammer.

    @ Daniel: Haha, die goeie ouwe C.S… Dat citaat is recht in de roos.

    @ Faolchú Airgid: In de middeleeuwen was het christendom al oud en eerbiedwaardig, het was geen nieuwe hype waar mensen zich aan moesten conformeren, of een revolutionair schrikbewind à la de Franse of communistische revolutie, toen de mensen plots hun oude gebruiken moesten verloochenen.
    Dat veel oude heidense gebruiken in het christendom een plaats hebben gekregen lijkt me bovendien een al te bekend gegeven, dat weet iedereen. Daar wordt vaak cynisch over gedaan, alsof het slechts een slim mechanisme was om de macht te grijpen, maar ik denk dat je dan een belangrijk punt mist. Een wezenlijke notie binnen het christendom is incarnatie, menswording, op de eerste plaats natuurlijk de menswording van God in Christus. De filosofische doorwerking daarvan is, simpel gezegd, dat je hetzelfde anders leert bekijken: brood en wijn worden vlees en bloed, de materie wordt bezield, de wereld en de geschiedenis komen in een goddelijk perspectief te staan. Die beweging heeft verregaande consequenties gehad voor de wijze waarop het christendom zich heeft verspreid. De christenen zeiden niet tegen de heidenen, zoals vaak een beetje wordt gesuggereerd: “Kijk, jullie hebben een moedergodin, wij hebben Maria, dat is eigenlijk dezelfde figuur, dus noem haar voortaan maar Maria.” De heidenen zouden wel erg onnozel zijn geweest als ze de schouders ophaalden en zeiden: “Vooruit dan maar.” Veeleer zeiden de christenen: “Jullie moedergodin was een onvolmaakte manier om iets uit te drukken dat in Maria volmaakt wordt uitgedrukt. Jullie moedergodin is mooi en goed, maar er ontbreekt nog iets in, namelijk een blik op het eeuwige…” Zo werd oude wijsheid pas echt wijs toen het gekerstend werd.
    Dat zie je ook heel duidelijk in hoe de antieke Griekse filosofie werd geïncorporeerd, geïncarneerd, in het christendom… Als Plato of Aristoteles het over ‘het goede’ hadden, was dat altijd het functioneel goede, het nuttige, het goed-voor-mij-in-deze-situatie. Pas de christelijke neo-platonen en de scholastici hebben dat goedheidsbegrip geladen met de diepere ethische dimensies van het christendom. Daar kun je kritiek op hebben, maar feit is wel dat als wij onder de indruk zijn van de diepzinnigheid van Plato of Aristoteles, dat altijd komt omdat die christelijke dimensie meeklinkt in onze lezing van die klassieke teksten. Zelfs wanneer je geen christen (meer) bent.
    Hetzelfde geldt, denk ik, voor de waardering van voor-christelijke wijsheid. Die heeft geen enkele betekenis meer voor ons, tenzij in een christelijk perspectief.

    Als jij dus schrijft dat wicca “een moderne manier om de oude religie te interpreteren” is, dan zeg ik: vooruit, dat is zo, maar je kunt daarbij niet om 2000 jaar christendom heen. De moderniteit die deze herinterpretatie schraagt, is zelf tot in het diepst van haar wezen gevormd door het christendom. De hele romantisering van natuurreligies is een christelijke romantiek. Wat ik een beetje in jouw reacties proef is: het christendom heeft de oude religies proberen uit te roeien, de aanhangers van die oude religies hebben zich een millenniumpje of wat gedeisd gehouden, maar nu het christendom zich weer terugtrekt kunnen zij langzaam weer uit hun spelonken kruipen en hun oude gebruiken hervatten. Maar dat lijkt me precies het type geschiedvervalsing dat ik in mijn artikel heb willen aankaarten. Onze voorouders zijn ooit christelijk geworden, omdat het christendom een beter verhaal had dan de oude heidense religies. Vandaag de dag heeft het christendom nog altijd een veel beter verhaal dan de nieuwe heidense religies.

  8. @ Faolchú Airgid: Welke ‘oude religie’ bedoel je? Die oude religie van een paar decennia jaar oud, genaamd Wicca, of het tweeduizend oude Christendom (dat eigenlijk veel ouder is als je weet dat Christenen ook in het Oude Testament geloven)? Of bedoel je het Germaanse of Keltische heidendom, wat wat toch echt iets anders is dan het multiculturele neopaganisme van nu? ‘De’ oude religie bestaat simpelweg niet, want elke heidense stam kende zijn eigen gebruiken, eigen rituelen, eigen historie, enzovoort: er zijn in feite talloze oude religies.

    Ik kan me in ieder geval niet herinneren dat onze -overwegend Germaanse- voorouders een dualistische moedergodin aanbidden, want bovenaan het pantheon stond altijd een mannelijke god: eerst Tiwaz, later Wodan. Ik kan me ook niet herinneren dat onze voorouders geloofden in reïncarnatie (Hindoeïstisch), speelden met ouija boorden (Chinees), leefden volgens het adagium ‘an it harm none, do what ye will’ (J.S. Mill) en elkaar begroetten met het niet bepaald historisch in deze streken gewortelde ‘blessed be’ (Amerikaans).

    Toegegeven, er zijn meevallers: neopaganisten gebruiken immers wel weer dat oud-Christelijke symbool voor de vijf wonden van Christus en de vijf vreugden van Maria, genaamd pentagram. Hoe het alleen komt dat neopaganisten er een occult symbool van maken is mij volkomen ontgaan (en neopaganisten zelf ook).

    Maar als jij denkt dat je er verstandig aan doet om volkomen andere dingen aan te hangen dan welk voorchristelijk volk dan ook, al is het klaarblijkelijk om het Christendom een loer te draaien, dan moet je dat vooral doen. Besef wel dat je met de ‘oude religie’ van het Judeo-Christo-Celto-Germano-Romano-Greco-Slavo-Hindo-Americano-utilitarisme iets geheel anders aanhangt en aanbidt dan de ‘heathen kings of old’. Blessed be, God.b.w.ye!

  9. @ Daniel

    “Toegegeven, er zijn meevallers: neopaganisten gebruiken immers wel weer dat oud-Christelijke symbool voor de vijf wonden van Christus en de vijf vreugden van Maria, genaamd pentagram. Hoe het alleen komt dat neopaganisten er een occult symbool van maken is mij volkomen ontgaan (en neopaganisten zelf ook).”

    Ik krijg meer dan eens vreemde en verbaasde reacties wanneer ik het t-shirt draag dat ik nu ook weer aanheb (feloranje met een geel pentagram). Maar zo vreemd is dat nou ook weer niet voor een christen. Ik zal de volgende keer wijzen op de vijf wonden van Christus (zonder Maria denk ik dat het al wel genoeg is om mensen recht achterover te doen vallen ;))

  10. Wicca is een 20ste eeuwse paganistische religie die het relatief weinige dat over blijft van de pre-christelijke religies aanvult met de ervaring en inzichten van de 20ste en nu dus ook 21ste eeuw.De Middeleeuwen kenden geen heksentraditie.Dat dit wel het geval was is een verzinsel van de omstreden antropologe Margareth Murray.Als er 1 organisatie nood had aan bewijs voor een heksentraditie, dan was het wel de Inquisitie, en die heeft nooit iets gevonden.
    Wiccans noemen zich trouwens “heks” om zich te profileren als minderheidsgroep. Dat mechanisme wordt gebruikt om steun te betonen aan andere minderheidsgroepen zoals de holebis, de slachtoffers van de Inquisitie en de slachtoffers van de Holocaust.
    Het Pentagram was trouwens reeds lang een heidens symbool nog voor het Christendom bestond en staat voor Aarde, Water, Lucht en Vuur. Het 5de Element is de Godin zelf.De reden is heel simpel. De baan van Venus beschrijft een Pentagram aan het firmament.De zeer oplettende Egyptische astronomen wisten dit al.Zij hielden hun observaties zeer grondig bij.Het Pentagram was hun bekend en dat is honderden jaren voor de komst van een relatief jonge religie,Christendom genaamd.Om het Pentagram dus te claimen als “christelijk” is wel erg ver gezocht.
    Wat de Elementen betreft, de 4 Evangelieën zijn elk verbonden met de 4 Elementen.Zo is Lucas verbonden met Vuur.
    Je kunt niet claimen dat het Christendom superieur is aan het Heidendom, omdat het Christendom de blik verruimt naar het Eeuwige.Alle religies richten de blik op the Big Picture.De Oude heidense Egyptenaren mummificeerden net daarom.En Stonehenge, de Pyramiden en de tempels der Mayas waren niet echt gebouwd om te vergaan…
    Ik zou de Godin niet durven vergelijken met de Maagd Maria. In vergelijking is de Maagd Maria een zeer zwakke vrouw in dienst van een patriachale Almachtige Abrahamistische God.Een erg vriendelijk ventje die ongelovigen vervloekt, en hun kinderen er bij tot in de 4de generatie.Die opdracht heeft om Hebreeuwse slaven na 6 tot 8 jaar slavernij in vrijheid te stellen, maar die zonder blozen de andere slaven een beetje vergeet…Die vind dat je het eigendom van een ander niet mag stelen en zeker zijn vrouw niet. Sedert wanneer is de vrouw een eigendom? Als Wiccan walg ik van dat Christelijk gedachtengoed.De 10 Geboden beschouw ik als behorende tot de meest verdorven teksten ooit geschreven.
    Wat onze Germaanse voorouders betreft, zeker, Wodan (beter bekend als Odin) was Oppergod. Maar toch ergens opmerken dat Wodan rekenschap moest afleggen…Bij echtgenote en Oppergodin Freya…En dat is lang geen lieverdje…Vergelijk maar met Hera, de Morrighan…

    Sorry, mensen, maar voor ik Christen wordt gaan jullie een heus mirakel nodig hebben…

    Wat de Ecclectische Hekserij betreft,daar hou ik mij niet mee bezig.Ik ben heiden en vind die New Age-hekserij eigenlijk maar een flauw afkooksel van de Wicca. Maar ik erken de waarde van de Ecclectische Hekserij en ook van het Christendom, gewoon omdat deze religies er hoe dan ook ergens in slagen om mensen gelukkig te maken.
    Ik heb mijn geluk gevonden bij de Greencraft Wicca.
    So Mot it Be!
    Blessed Be! (Amerikaans voor Blessed Be!)

  11. @ Toran Korshnah: Dus jullie halen niet alleen willekeurig gebruiken uit de Joodse, Christelijke, Keltische, Germaanse, Romeinse, Griekse, Slavische, Hindoeïstische, Amerikaanse en utilitaristische traditie, maar ook nog eens uit de Egyptische? Het begint zo wel een heel erg bonte boel te worden. Kunnen jullie Joan Elkerbout niet eens een keer opbellen? Die is naast interreligieus ook nog eens een feministische ‘holebi’, dus die past helemaal in jullie straatje.

    Een paar maanden geleden heb ik oveirgens al eens een artikel geschreven over dat eclectische heksenbrouwsel genaamd ‘Greencraft Wicca’ (Waarom niet gewoon ‘Groenkracht Wijze’, denk ik dan…), dat hier te vinden is: http://www.bitterlemon.eu/post/2009/06/12/De-Duizendjarige-Christelijke-Eik.aspx Dat er verder een heus mirakel nodig is voordat jij Christen wordt, dat ben ik uiteraard helemaal met je eens. De idee van bekering is immers juist dat het een klein mirakel is.

  12. Bijna vergeten te melden: het pentagram heeft niets met ‘de Godin’ te maken. Dat halen jullie er zelf bij, zoals met wel meer dingen het geval is. Het pentagram in de Oudheid werd hetzij gebruikt voor de vijf elementen van water, aarde, vuur, lucht én ‘idee’, hetzij voor een vijftal planeten en/of goden (en dus niet één). Al gauw daarna werd het zinnebeeld gebruikt door Joden en daarna Christenen. De Greencraft Wicca-uitleg van het pentagram is dus niet een klassiek heidense uitleg en is bovendien ruimschoots één tot anderhalf millennium ouder dan de Christelijke uitleg. Het is een volkomen postmoderne neopaganistische uitleg die strijdig is met elke archeologische en historische vondst tot nu toe, en ook door geen enkele zelfrespecterende (wetenschappelijke) onderzoeker zal worden beaamd.

  13. Daniel,het feit dat ik de Egyptische religie er bij bij haal is gerechtvaardigd door het feit dat Wicca en ER beiden heidens en dus familiaal verbonden zijn met elkaar. Desondanks is de Egyptische religie zo goed als onbruikbaar binnen de Wicca. Dezelfde encyclopedie, maar een heel ander boek en hoofdstuk.
    Natuurlijk zijn wij beinvloed door de wereld om ons heen, en waarom ook niet? Wicca is een levende religie en evolueert dus in het kader van de 21ste eeuw.
    U gaat echter voorbij aan het feit dat Wicca theologisch gezien een unieke visie heeft ontwikkeld binnen de familie van heidense religies. De Wicca is geen copy-paste, maar bevat nieuwe elementen die men verder nergens vind.
    Als christelijke Greencraft-expert weet u natuurlijk waarover ik praat.
    Wat de Duizendjarige Eik betreft, de Greencraft heeft op een correcte manier onderhandeld met de betrokkenen en zo werd de zaak op een respectvolle wijze opgelost.
    Uw houding heeft echter te denken.De essentie van uw religie zit vervat in de 10 Geboden. Die 10 Geboden horen onweerlegbaar perfect te zijn. Per slot is dit de Wet van God. Ik haal uw Geboden onderuit en het enige wat u kunt is kleinerend reageren en verwijzen naar Joan Elkerbout? Dat is pas bedroevend.
    Wat Joan Elkerbout betreft, ik heb van haar gehoord op TV. Zij gelooft in haar concept. Ik heb grote twijfels over haar religie, maar moet haar moed wel waarderen. Zou echt niet graag in haar schoenen willen staan.
    Mijn idee van bekering is dat dit een verwerpelijke praktijk is. Als je concept deugt, dan komen mensen naar je toe. Deugt je concept niet, dan blijven mensen weg.
    De Wicca zal blijkbaar wel deugen. Als ik zie hoeveel mensen bij ons aan de Poort staan te dringen…
    Zou kunnen dat we toch nog gelijk hebben. Ah, ik zie wel als ik dood ben…Als ik moet Branden in de Hel, dan weet ik ten minste waarom…

  14. Daniel, de Greencraft legt het Pentagram wel iets dieper uit dan jij hier naar voor brengt.De klassieke uitleg is intussen wel een paar jaartjes oud en heeft invloeden ondergaan van verschillende partijen.Zoals gezegd, de Wicca is 20ste eeuws en heeft dus een 20ste eeuwse uitleg voor het Pentagram.De Greencraft uitleg is dus niet ouder dan de Christelijke uitleg, maar jonger…Heel wat jonger.
    Natuurlijk gaat de wetenschap niet bevestigen, maar ze zal evenmin ontkennen.Per slot is heel wat info uit de Oudheid helaas verloren gegaan.
    Allee, jong, gaat ge nu stoppen met onnozel doen en eindelijk besluiten om op gelijkwaardige basis te praten?
    Zal u es ne tip geven…
    http://www.greencraftwicca.org en kijk eens naar het gele plaatje…

  15. Noot: Mijn opmerking hierboven betreffende “De Greencraft Wicca-uitleg van het pentagram is (…) bovendien ruimschoots één tot anderhalf millennium ouder dan de Christelijke uitleg” hoort uiteraard te zijn “De Greencraft Wicca-uitleg van het pentagram is (…) bovendien ruimschoots één tot anderhalf millennium *jonger* dan de Christelijke uitleg.” Maar dat moge ook wel duidelijk zijn gezien de context van mijn voorgaande antwoord.

    @ Toran Korshnah: Ik bestrijd evenwel de stelling dat de Groenkracht Wijze een ‘levende religie’ is. Het is namelijk niet levend, want het een postmoderne constructie van dode godsdiensten aangevuld met de willekeur van een ontwortelde Amerikaan (die zogeheten ‘nieuwe elementen’). Voor zover het ‘leeft’, leeft het als een soort Frankenstein. Daarnaast verdient niet elke levensbeschouwelijke groep de stempel van ‘religie’. Een religie wordt namelijk niet gesticht of bedacht zoals het geval is bij de Groenkracht Wijze. Christus kwam dan ook niet iets oprichten of iets bedenken, maar kwam ons iets vertellen wat we diep in ons hart altijd al wisten.

    Net als Anton ben ik overigens erg benieuwd wat er volgens jou mis is met de tien geboden. Ik kan me voorstellen dat je als niet-Christen of als niet-Jood moeite hebt met het eerste gedeelte, maar hoe zit het met het tweede gedeelte? Over moord en vreemdgaan en zo? Voor iemand die zo inclusief zegt te denken over alle 1001 godsdiensten die deze wereld rijk is, sta je wel opvallend afkeurend tegen die Ene.

  16. Ik sta niet afkeurend tegenover het Christendom. Ik heb al eerder gezegd dat het Christendom op welke manier dan ook mensen gelukkig maakt.En zo hoort het.
    Alleen, de Wiccan en de Christen leven in een totaal ander wereldbeeld.
    Ja, goed. Moorden. Wat is dat dan, moorden? De soldaat die honderd “vijanden” heeft kapot geschoten en daarvoor overladen wordt met medaillies? De Leeuw die de Gazelle verschalkt? De drugsdealer die zijn kloterij verkoopt aan de junk? De houthakker die de boom velt die zorgt voor broodnodige zuurstof? De Inquisiteur die in volle glorie de Heks verbrand? De Paus die oproept tot de Kruistochten? God die beweert dat Hij de Vijanden van zijn uitverkoren volk zal vernietigen? De mens die have en goed verdedigd tegen diefstal?
    Moord is een menselijke uitvinding!
    De Bijbel een boek geschreven door Mensen. Had God de 10 geboden geschreven, en daarbij ook de andere wetten, dan had hij zonder twijfel slavernij totaal afgekeurt. Maar nee, hoor, de Bijbel staat slavernij toe en niet een klein beetje ook…
    De slavenhandelaars die de Afrikaanse medemens naar het Amerikaanse continent gebracht hebben , hebben hun geweten gesust met de Bijbel.
    En waarom staat de Bijbel slavernij toe? Omdat de Bijbel mensenwerk is, en helemaal geen Boek van God.
    Dan overspel. Als overspel ruim geinterpreteerd wordt, dan komt men uit bij bedrog, incest, sexuele activiteiten buiten het huwelijk. Ik zal nog wel wat vergeten, maar vooruit. Ik moet ergens mee beginnen.
    U mag dus niet bedriegen. Leuk, maar waarom dan halve waarheden verkondigen over Wicca? In het artikel betreffende de 1000-jarige Eik bv. trekt u van leer tegen mijn broeder, die eigenlijk eerlijk op komt voor zijn gevoelens.Terwijl beide partijen uiteindelijk tot de conclusie zijn gekomen dat een derde partij hier de hoofdschuldige is. Deze heeft toestemming gegeven om dat kapelletje daar te hangen, zonder eens ten rade te gaan bij de Greencraft en andere heidenen.Maar wij zijn er wel, he? Zou het mogelijk zijn toch een heel klein beetje rekening te houden met onze aanwezigheid? Vandaar het protest.En dat heeft niks met orthodox christendom en andere verzinsels of sprookjes te maken.
    En jawel, Lummen heeft het Boomenfeest georganiseert. De kapelbouwer en de Greencraft waren in vrede aanwezig en hebben samen gevierd. Zo zie je maar, als de christen, en de wiccan de moeite doen om met elkaar te praten, dat de resultaten zeer positief kunnen zijn, ook al zijn de verschillen groot.
    Dan incest. Het zal u misschien verbazen, maar de Bijbel laat incest toe. Adam was niet alleen de echtgenoot van Eva, was niet alleen de vader van haar kinderen, neen, Adam was zelf ook de vader van Eva.
    Ah, hier staat de Bijbel niet alleen. Incest is een religieus thema van alle tijden. Ik ben er zeker van dat het Heidendom ook niet vrijuit gaat.
    Dan sexuele activiteit buiten het huwelijk. Laten wij hier niet hypocriet gaan doen. Als je iedereen die een slippertje heeft gemaakt zou dood slaan, zouden er nog erg weinig mensen op Gaia rond lopen. Een paar jaren geleden hoorde ik een Islamiet nog zeggen dat wij verdorven waren met onze tolerantie tegenover holebis. Komt nu uit dat de Islam een groot probleem heeft. Door het gebrek aan contact tussen mannen en vrouwen in bepaalde culturen zitten ze tegenwoordig met een heel serieus holebi-probleem…
    Nog een laatste punt, en dan sluit ik. Je denkt toch niet dat jij weet wat Jezus gezegd heeft? De Bijbel is opgesteld door een Paus, met slechts 4 evangelieën. Terwijl er 48 Evangelieën zijn geschreven. Daarbij komt nog dat de Bijbel verschillende keren werd herschreven op last van bepaalde Pausen.
    De 10 Geboden? Daar bestaan 19 verschillende versies van! In de ene Bijbel sterft Jezus aan de Paal, in de andere Bijbel aan het Kruis.
    De Bijbel is trouwens een boek uit 200 AD.Niet echt Jezus tijd…
    Tja, wie heeft wat, waar en wanneer geschreven? Wie zal het zeggen?
    Allee, toch een probleem die ik niet heb…
    Wij hebben geen Boekske…

  17. Op je nogal dubieuze en warrige historische inzichten zal ik nu niet ingaan. Maar wat me verbaast… die 10 geboden die jij zo ‘verdorven’ noemt, spreek je helemaal niet tegen. Je onderschrijft expliciet het gebod ‘ge zult niet doden’ en ‘ge zult geen valse getuigenis afleggen’. Je besteedt een hoop woorden aan het relativeren van het gebod dat je niet mag echtbreken, maar je lijkt het evenmin af te wijzen.

    Weet je, zelfs je kritiek op het christendom is geladen met christelijke terminologie. Je kritiek op de tien geboden betreft vooral het naleven ervan. Dus hoezo heeft Wicca een heel ander wereldbeeld? Mocht je willen. Een verzonnen modieus fopgeloof van een paar decennia oud kan echt een antropologie en kosmologie van duizenden jaren niet uitwissen.

  18. O, mijn warrige inzichten dat de Bijbel reeds meerdere malen herschreven is? Dat er 48 Evangelieën bestaan hebben? Dat de Bijbel 200 jaar na de dood van Jezus is samengesteld?
    Is allemaal historisch correct.
    OK. Al van de Gnostische Evengelieën gehoord? Het Evengelie van Thomas, Judas, Maria-Magdalena?
    Ik word steeds verwijten naar het hoofd geslingerd, maar dat is dan ook je enige verweer.Dat en kleinerend doen.

    In onderschrijf het gebod “gij zult niet doden” helemaal niet. Wie de Dood niet eert, eert het Leven veel minder.Ik eet vlees, hoor. Ik stap op de mier als ik wandel.Geen woorden in mijn mond leggen die ik niet gezegd heb. Natuurlijk, e-mail is niet geschikt om degelijke discussie te voeren.
    “Gij zult geen valse getuigenis afleggen” sta ik ook niet achter. Een getuigenis is nooit objectief en dus nooit absoluut correct.In de Wicca wereld bestaat het concept Goed-Kwaad trouwens niet.Dat is de reden waarom ik, hoewel ik niet akkoord ben met het Christendom, toch nalaat om te veroordelen.Ik vervloek u toch niet? Ik heb u ook steeds respectvol behandeld, dus? Misschien vind u van niet, maar ik probeer dus wel.Maar ik zeg wel dat ik niet akkoord ga. Dat is mijn recht als mens.
    Ik relativeer het gebod tegen echtbreuk helemaal niet. Een handfasting (huwelijk) is net zolang geldig als 2 partners voldoende van elkaar houden om samen door het leven te gaan. Als aan deze voorwaarde niet meer wordt voldaan, heb ik geen enkele moeite met echtbreuk. En ik zei “partners”, dus een holebi-huwelijk kan voor mij wel.
    Ja, de Wicca heeft een heel ander wereldbeeld. Voor jullie heeft de Goede God alles geschapen.Ons wereldbeeld toont een wereld, geschapen door de Natuur. De Goden maken zelf deel uit van de Natuur.
    In ons wereldbeeld staat niets boven de Natuur, niets is bovennatuurlijk. In de Wicca-wereld is het bestaan van uw God als de Almachtige Schepper gewoon niet mogelijk. De Natuur kent bij ons geen Schepper. Maar natuurlijk, jullie geloven jullie religie, dus hebben wij uiteraard geen keus. Wij zijn verplicht om uw concept (ook fopreligie???) een plaats te geven, want we kunnen het bestaan van het Christendom moeilijk negeren. Natuurlijk bestaan jullie, en daardoor jullie God dus ook. Wel, bij ons is jullie Almachtige Schepper een gewone God, onderworpen aan de Wetten van de Natuur.
    Gezien we Hem in onze rituelen totaal negeren is dit dus een serieuze degradatie.

  19. Laten we de zaken goed onderscheiden, beste Toran. Ik waardeer het dat je op deze plek een respectvol en open gesprek aangaat. Ik hoop dat duidelijk is dat dat respect wederzijds is. Maar het gaat dan om een respect voor de persoon, niet voor de overtuigingen. Jij zegt dat je niet afkeurend staat tegenover het christendom, maar dat lijkt me niet helemaal houdbaar. Maar dat geeft ook niet. Jouw goed- of afkeuring van mijn geloof vind ik eerlijk gezegd niet zo belangrijk. Zoals het jou koud zal laten wat ik van jouw geloof denk. Ik zal daar niet omheen draaien: ik heb daar geen enkel respect voor, geen greintje waardering. Ik vind het een eigengereide, tamelijk ondoordachte en ondoorleefde dwaalleer, een doodlopende weg.

    Ik weet ook wel dat voor ieder verwijt dat ik aan het adres van de wicca-spiritualiteit maak, jij tien verwijten aan het adres van het christendom kunt noemen. En hoewel 9 van de 10 van de verwijten die jij nu noemt aantoonbaar onjuist of onvolledig zijn, kan ik het je nog sterker vertellen: ik kan er nog wel honderd verwijten aan het christendom aan toevoegen. Maar dat is nogal wiedes. Als ik de geschiedenis van Rusland vergelijk met de geschiedenis van Almere-Haven, is het ook tamelijk makkelijk te bewijzen dat er in Rusland meer kwaad is begaan, meer bloed is vergoten, meer leugens zijn verkondigd dan in Almere-Haven. Maar als de burgemeester van Almere-Haven daarom naar Poetin toegaat om hem uit te leggen dat de staatsinrichting van Almere-Haven toch echt wijzer en beter is dan die van Rusland, zal Poetin hem geheel terecht in zijn gezicht uitlachen. Rusland heeft immers een geschiedenis van duizenden jaren, Almere-Haven is slechts een slordige kwart eeuw geleden letterlijk uit de klei getrokken. En dan hebben we het nog niet eens over het feit dat er qua geografische omvang, om het eufemistisch uit te drukken, een klein verschil in proporties bestaat.

    De vergelijking tussen het christendom en wicca is opmerkelijk gelijksoortig. We hebben het hier over het mensenwerk van duizenden jaren, waarin goddelijke grootsheid en menselijke kleinheid zo vaak hand in hand gingen, versus een door verdwaalde intellectuelen en boze pubers aangeblazen kampvuurtje. Werkelijk, laten we alsjeblieft kunst van kitsch onderscheiden, nog los van onze meningsverschillen of we die kunst en kitsch al dan niet mooi vinden.

  20. @ Toran Korshnah: De bezwaren die je hier geeft tegen het Christendom zijn niet nieuw, maar kun je tegenwoordig in elk boek van atheïstische wetenschappers vinden (als ook in menige preek van vrijzinnige dominees). Dus dat is niets nieuws voor de zon, net zoals de antwoorden daarop niet nieuw zijn. Neem nu bijvoorbeeld de stelling dat de Bijbel door mensen is geschreven. Like duh. Christenen zijn geen moslims; nog zo’n nieuwtje. Je zegt voor Christenen echt niets nieuws, want Christenen kwamen er zelf mee.

    Het grote verschil is echter dat bij Christenen de mens wordt gevormd naar hun godsdienst, en bij neopaganisten (en atheïsten) de godsdienst naar de mens. Neopaganisten zijn er maar al te blij om dat ze geen heilig boek, leerstellingen, voorschriften of wat dan ook hebben. Die bepalen ze immers helemaal zelf. Het neopaganisme vereist dan ook helemaal *niets* van de mens: geen zelfbeheersing bij vreemdgaan en geen doorzettingsvermogen bij het huwelijk. De neopaganist streeft niet naar deugd (virtue), maar herschrijft de deugd.

    Dat is ook het grote verschil met het heidendom van weleer en het postmoderne spiritualisme dat zich nu als heidendom waant (maar het niet is). In het oude heidendom kwam de godsdienst namelijk óók voor de mens. Geen enkele heiden beweerde dat hij boven de goden of zijn voorvaderen stond. De overstap van heidendom naar Christendom is daarom geestelijk niet zo heel groot geweest. De hedendaagse overstap van Christendom naar seculier en spiritueel post-Christendom is daarentegen de meest fundamentele en de meest magische stap geweest in de geschiedenis van de mensheid. Natuur, goden, wetten; alles staat nu ten dienste van de mens met zijn magische techniek in plaats van andersom.

    Er is in die omkering zelfs geen Schepping meer, zoals je hebt aangegeven in je berichten hierboven, want Wij scheppen tegenwoordig Zelf. Wij bepalen Goed en Kwaad, net zoals Wij Moord en Doodslag bepalen. De neopaganist roept samen met de atheïst dat de Mens God is geworden; als een eenzaam roepende in de woestijn roept de Christen juist dat God Mens was.

  21. Pingback:Snipper #17: De architectuur van luchtkastelen « Geloof jij het?

  22. Mooi stuk met een levendige discussie als staartje.

    De Middeleeuwen hebben mijn byzondere aandacht, juist vanwege de overgang van Heidens naar Christelijk leven. Eerder dan onderwerping (willen) zien, zie ik een uitbarsting van vreugde en hernieuwd leven door de heiliging door de Geest van God. Zonder Christendom houd je een hele rare Middeleeuwen over. Dan worden Nederlanders “Asatruar” bijv.

    Natuurlijk ben ik ook niet zo gelukkig met de hegemonie van Rome en haar misstappen, maar ja…je bent gedeeltelijk Brit of je bent het niet. 😛

    Overigens, daar zegt Daniel O. iets moois: ” als een eenzaam roepende in de woestijn roept de Christen juist dat God Mens was.”
    Dat zou voor weinig Heidense volkeren een verrassing zijn geweest. Dat het werkelijk, historisch gebeurt was, DAT was de verrassing.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *