De religie van de humor

Uit: Urbanus en De gesloten koffer

Aan dit fragment uit het Urbanus-stripalbum nr. 22, ‘De gesloten koffer’, moest ik direct denken toen ik het nieuws las dat de komiek Urbanus en kardinaal Danneels komende vrijdag samen in een Belgisch tv-programma zullen verschijnen. De kardinaal (hier dus ‘kardinaal Traweels’ genoemd) is één van de vele bekende Belgen die in de strip figureert; ik ben benieuwd of hij dat weet.

Ik vermoed overigens dat Danneels er geen aanstoot aan zou nemen. En ik weet nu hoe dat komt: kijk maar eens naar dit prachtige interview met Herman Finkers (een gesprek van een uur, maar ik kan je van harte aanraden alles uit je handen te laten vallen en er gewoon even een uur voor te gaan zitten).  Er bestaat een dieper verband tussen humor en religie — ik heb eerder een zeer gebrekkige poging gedaan over dat verband te schrijven, maar Finkers slaat in eenvoudige woorden de spijker op de kop.

Voor veel religieuze tradities is het heilige een domein van uiterste ernst. Elke grap waarin dat heilige figureert is dan automatisch heiligschennis.Voor die religies (hij noemt het protestants christendom, bepaalde vormen van jodendom en islam) staat humor gelijk aan spot, zegt Finkers. Voor katholieken geldt dat niet. Katholieken kunnen prima grappen maken over God, Jezus of Maria, zonder dat zij dat als spot of heiligschennis ervaren. Humor is juist een vorm van intimiteit, zegt hij. “Ik kan pas grappen over jou maken in jouw bijzijn als ik jou heel goed ken”, aldus Finkers.

Juist het katholicisme heeft dat altijd goed begrepen. Zelfs in de meest oneerbiedige katholieke grappen zit een element van oprechte, intieme eerbied. Finkers noemt zelf Gerard Reve als voorbeeld, maar zo zijn er tal van voorbeelden te vinden. Neem Erasmus. In diens beroemde Lof der zotheid neemt hij de Kerk en christelijke religie zeer scherp op de hak — daarbij vergeleken is de dorpspastoor van Tollembeek die verontrust met kardinaal Traweels belt omdat er volk in zijn kerk zit echt maar een braaf mopje. Toch is Erasmus altijd katholiek gebleven, hoezeer protestanten en met name humanisten hem ook voortdurend als één der hunnen proberen in te lijven. Zij kunnen er met hun verstand niet bij dat iemand die zulke scherpe grappen ten koste van het katholieke geloof maakte wel katholiek is gebleven (hoewel hij zeker wel gecharmeerd was van de ideeën van Luther). Eigenlijk was Erasmus fel anti-katholiek of zelfs atheïstisch, zeggen zij dan, maar in die tijd kon je dat niet zo openlijk zeggen. Klinkklare onzin natuurlijk, en je doet er Erasmus bovendien vreselijk mee tekort. Maar dit misverstand komt precies voort uit een onbegrip voor die grondtrek van het katholicisme waar Finkers ook over spreekt, namelijk die wezenlijke verwantschap tussen de humor en het heilige. Het katholieke christendom is de religie van de paradoxen, en daarmee bij uitstek de religie van de humor.

Dat Urbanus en kardinaal Danneels in één uitzending zitten, vind ik daarom ook niet zo’n schokkend gegeven. Ze passen prima bij elkaar, de oneerbiedige nar en de eerbiedwaardige monseigneur. Het persbericht besluit met de opmerking: “Eens benieuwd of hij in het bijzijn van de kardinaal ‘Bakske vol met stro’ durft zingen.” Nou, volgens mij durft Urbanus dat best, en volgens mij zou de kardinaal daar ook best om kunnen lachen. Als kind had ik dat liedje op LP. Hilarisch vond ik het, en ik heb die plaat dan ook grijs gedraaid. Het is nooit in me opgekomen dat gelovigen er aanstoot aan zouden kunnen nemen. Ik las nu pas tot mijn grote verbazing dat het destijds wel tot verontwaardiging heeft geleid bij sommige katholieken. Die mensen lijden volgens mij niet eens zozeer aan een gebrek aan humor, maar vooral aan een gebrek aan vroomheid.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=ratqTcpKFaw]

5 gedachten over “De religie van de humor

  1. Wederom een belangwekkende bijdrage! Ook dat vraaggesprek met Herman Finkers is erg verhelderend. De zelfspot die je vooral bij katholieken terugvindt is mijns inziens een belangrijke deugd die het leven wat draaglijker maakt, en waar een hoop mensen wat van kunnen leren. Het wachten is nog altijd op een protestantse, islamitische of atheïstische ‘Father Ted’: http://www.youtube.com/watch?v=3Mmge8nfsyg .

  2. Bedankt, Daniël. Father Ted is briljant! Een Anglicaanse evenknie ken ik wel, The Vicar of Dibley: http://www.youtube.com/watch?v=3dDrwcWqpP4
    Maar goed, de Anglicaanse kerk staat in veel opzichten nog vrij dicht bij de katholieke kerk. Ik ben ook benieuwd naar verdere protestantse en islamitische varianten. Atheïstische zelfspot zou ook interessant zijn. Op zich bestaan er natuurlijk best atheïsten met een gevoel voor humor, maar op relativerende zelfspot heb ik ze nog nooit kunnen betrappen. Hun ene, heilige, onaantastbare dogma van het niet-bestaan van God, daar kunnen ze natuurlijk geen grappen over maken, da’s pure ernst en niets dan ernst. Maar als iemand me kan wijzen op atheïstische zelfspot: the floor is open, wees welkom en post je comment! Liefst met youtube-link of ander tastbaar bewijs, haha.

  3. Pingback:Sint Gilbertus? « Geloof jij het?

  4. Ik ben duidelijk een christen uit de evangelische hoek. Ik hang aan de heiligheid van God. Een heiligheid die in mijn optiek op gespannen voet staat met menselijke grappen en grollen.

    Iets anders is de christelijke cultuur. Daar zit bijzonder veel menselijks in. En daardoor prachtige mogelijkheden voor humor.

Laat een reactie achter op Anton de Wit Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *