Een derde maal tegen de interreligie

Joan ElkerboutSommige dingen lijken zo mooi en onschuldig, dat je er haast onmogelijk tegen kunt zijn. Ben je dat toch, dan maak je je in de ogen van velen automatisch schuldig aan heel wat lelijke dingen. Alsof je een schattige pup de nek omdraait, of een kindertekening aan stukken scheurt. Ik heb dat met de ‘interreligie’ van Joan Elkerbout. Morgen vindt in Bilthoven de eerste viering plaats van deze ‘kerk voor alle godsdiensten’. Mooie rituelen, iedereen is er welkom, love, peace and harmony alom, iedereen wordt er in zijn of haar waarde gelaten. Hoe kún je daar tegen zijn? Nou, het spijt me, maar ik moet deze kliederige kindertekening toch echt aan stukken scheuren.

Ik heb eerder al tien fundamentele bezwaren genoemd tegen deze vorm van spiritualiteit. Een beetje kribbig en kort door de bocht geformuleerd, dat geef ik toe — dus dat collega-blogger Peter Pit mij in een stevige reactie tot boeman van religieuze intolerantie bestempelde, viel een beetje te verwachten. Daar heb ik weer een wat uitgebreidere en meer genuanceerde repliek op geschreven, maar van de verdenking van bekrompenheid, xenofobie en andere lelijke dingen heb ik mij klaarblijkelijk niet kunnen vrijpleiten. Want in weer een nieuwe reactie staat te lezen dat ik “de weg van afsluiting en afstoting, verkettering en strijd” bewandel.

Het is een wat oneigenlijke spiegeltruc natuurlijk. Omdat ik me verzet tegen de interreligie van Elkerbout, die de schijn wekt open en tolerant te zijn, moet ik me verweren tegen het verwijt dat ik geslotenheid en intolerantie voorsta. In werkelijkheid gaat het me er om dat het schijnopenheid en schijntolerantie is die de beweging van Elkerbout biedt. Het klinkt allemaal lief en mooi en onschuldig, maar dat is het niet.

Vandaag plaatste de IKON-site Kerknieuws.nl een artikel van Elkerbout dat ik wat dat betreft onthullend vond. Zij begint met een omstandige omschrijving van haar persoonlijke ervaring van de viering waarin zij als ‘interfaith minister’ bevestigd werd. De “tranen van ontroering” vloeien rijkelijk in de beschrijving. Nu gun ik haar die tranen, ontroering is iets moois en belangrijks. Maar gaandeweg het artikel wordt duidelijk dat dat sentiment het hart van haar interreligieuze dogmatiek vormt. Ze legt zelf de kern van haar boodschap als volgt uit:

Daar waar religies uitgaan van een min of meer vastgesteld frame waar je al dan niet ‘gelovige’ in wordt, daar begint RenaisSenseMovement (Interfaith) bij ons zelf. Elke religie is begonnen met persoonlijke ervaringen.

Hier is niet iemand aan het woord die religieuze tradities wil begrijpen of in openheid met elkaar in contact wil brengen. Nee, met woorden die een ontstellend gebrek aan begrip verraden voor wat religie ten diepste is, maakt ze alle tradities in één klap verdacht en overbodig. Ze stelt religie voor als een dogmatisch ‘frame’ waar je al dan niet in kunt geloven, en haar alternatief als een soort dogmaloze religie met het eigen ego, de persoonlijke ervaring, als vertrekpunt.

Maar dat is natuurlijk op zichzelf een dogmatiek in de slechtste zin van het woord, meer gesloten en rigide dan welk kerkelijk dogma ook: de dogmatiek van het hoogst subjectieve. Er valt immers niet aan te tornen, er valt niet over te discussiëren, er valt überhaupt niet over te communiceren — “ik voel het nu eenmaal zo”, is hier de ultieme godspraak. Deze sektariërs van de interreligie zijn zo allemaal oppermachtige theocraten op hun spirituele eilandjes, alwaar zij voortdurend met tranen in de ogen grote woorden spreken over openheid en ontmoeting en ontroering.

Als ik de plank al misgeslagen heb met mijn tien bezwaren tegen de interreligie, dan is het omdat ik het elfde bezwaar, het belangrijkste bezwaar, over het hoofd gezien heb: dat deze interreligie de persoonlijke ervaring heilig verklaart.

Op de foto die ik ook bij dit artikel heb geplaatst zie je Elkerbout met een witte roos in haar hand. Die roos, zo schrijft zij, is het “symbool van het mystieke hart in elke religie”. Nu zal ik de laatste zijn om te beweren dat mystiek niet belangrijk is, zoals ik ook de laatste zal zijn om te beweren dat gevoel en ervaring niet belangrijk zijn. Maar zoals zoveel moderne mensen maakt Elkerbout de mystiek en de ervaring wel erg gemakkelijk tot het ‘hart’ of de kern van religie. De regels, de vormen, de traditie, de dogma’s — dat wordt in die visie simpelweg afgedaan als onnodige ballast, als niet terzake doende aankleding. Maar als je zo denkt mis je een essentiële wezenstrek van de religie, in ieder geval van de christelijke religie: namelijk het onvermoeibare tegenwicht dat zij beoogt te bieden tegen iedere eenzijdige verdwazing. Waar de mens de rede tot alleenheerser in het universum maakt, wijst het christendom stellig op die zaken die zich aan de rede onttrekken, zonder de rede evenwel af te wijzen. Waar mensen zichzelf en hun medemenselijkheid dreigen te verliezen in individuele mystieke vergezichten, wijst het christendom op concrete sociale noden, zonder de mystiek evenwel af te wijzen. Het christendom zegt volmondig ja tegen de rede, tegen de mystiek of de ervaring, maar kan dat slechts doen door even stellig nee te zeggen tegen de dictatuur van de rede, de mystiek of de ervaring.

Daarmee heeft de religie steeds een impopulaire boodschap, omdat modieuze waandenkbeelden als die van Elkerbout nu eenmaal zo lekker in het gehoor liggen, en mensen makkelijk aanspreken vanwege die zoete woorden. Misschien heeft Peter Pit dan toch deels gelijk als hij zegt dat ik een weg van verkettering en strijd bewandel — want inderdaad zie ik de interreligie als pure ketterij, en inderdaad vind ik het nuttig en nodig om daar tegen te strijden, zoals de kerk daar al sinds Irenaeus tegen strijdt. Ik sla het advies van Peter Pit aan mij om de beerput van de rooms-katholieke behandeling van ketters maar niet open te trekken daarmee geheel op eigen risico in de wind. Want ik weet dat die behandeling niet altijd fraai was. Er zijn te scherpe en te botte zwaarden gebruikt, zoals ook ik nu ongetwijfeld te scherpe en te botte woorden gebruik. Maar ik doe dat precies om die deemoedige en bescheiden houding ten aanzien van de waarheid te bewaren die Peter zo hartstochtelijk bepleit. Want voor openheid en tolerantie is geen enkele plaats in het interreligieuze ervaringsfundamentalisme van Elkerbout en haar sekte.

19 gedachten over “Een derde maal tegen de interreligie

  1. Leuk stuk. Ik wil binnenkort trouwens een interpolitieke partij beginnen die bestaat uit de diepste emoties van communisten, socialisten, liberalen, conservatieven, confessionelen, anarchisten en fascisten. Orthodoxen zijn niet welkom.

  2. Interfaith zal wel het zoveelste luchtkasteel zijn wat weldra is vervlogen. De band die de verschillende religies met elkaar moeten hebben is minstens met het respecteren van iederspersoonlijke overteuging maar is waareloos zonder oprechte persoonlijke overtuiging en gefundeerde onder grond.

  3. Titel voor mijn comment: “Anton de Wit trekt ten strijde tegen de Rooms Katholieke Traditie”

    Beste Anton,

    Bedankt voor je weerwoord! En ouderwets polemisch! Je laat dus ook geen ruimte voor de katholieke mystieke traditie en al die monniken en nonnen die hetzelfde bepleiten als mw/ds/pastor Elkerbout…

    Heeft de monnik Anselm Grün niet een indrukwekkend boek geschreven over de ervaring als bron voor de dogmatiek van Paulus?
    En schreef hij in ‘God ervaren’ niet de woorden: ‘Wil je God ervaren, open dan je zintuigen’.
    Of Thomas Merton: “At the center of our being is a point of nothingness, which is untouched by sin and by illusion. A point of pure truth – a point or spark which belongs entirely to God. It is like a pure diamond blazing with the invisible light of heaven. It is in everybody. I have no programme for seeing this, it is only given, but the gate of heaven is everywhere.”
    Of Henri Nouwen:”God is geen exclusieve God. De God die in ons innerlijk heiligdom woont, is dezelfde God die in het innerlijk heiligdom van iedere mens woont.” (Hier en nu – leven in de Geest p. 17)Op allerlei evangelische sites wordt voor hem gewaarschuwd als een “interfaith gelovige”(bijv. hier)
    Moeder Theresa: “Als we God ontmoeten dan aanvaarden wij Hem in onze levens, dan worden we bekeerd. Wij worden een betere Hindoe, een betere Moslim, een betere Katholiek, een betere wat we ook zijn mogen … Welke God er in uw geest is, die moet je aanvaarden” (Desmond Doig’s biografie, p. 156)

    Wow, wat klinken die Rooms Katholieke auteurs precies als Elkerbout!!? Schrijf je in het vervolg ook vernietigende en satirische stukjes over deze monniken, nonnen, heiligen en priesters?

    De theoloog en dogmaticus Henk Berkhof heeft in zijn befaamde dogmatiek “Christelijk geloof” enkele woorden uit een gedicht van Lord Alfred Tennyson gezet:

    Our little systems have their day
    They have their day and cease to be
    They are but broken Lights of Thee
    And Thou o Lord art more than they.

    Ik zou zeggen, laat je niet zo door Elkerbout op stang jagen, maar verdiep je eens in je eigen milde, open, mystieke Rooms Katholieke traditie.

    Misschien heb jij gelijk met je keiharde oordeel van ervaringsfundamentalisme en zit ik er naast met mijn nuances, voorzichtigheid en openheid naar Elkerbout, maar dan luister ik liever naar Moeder Theresa dan naar Anton de Wit:

    “I would rather make mistakes in kindness and compassion than work miracles in unkindness and hardness.”

    (Een quote van haar uit het boek: “A Gift for God – Mother Theresa of Calcutta, compiled and introduced by Malcolm Muggeridge”, p.42)

  4. Waarde Peter,

    Mijn zoontje kreeg laatst een oogtest bij het consultatiebureau. Hij moest daar zo’n bril op waarvan één glas is afgedekt. Ik krijg het stellige vermoeden dat jij zo’n bril ook draagt wanneer je mijn posts leest, want je leest steeds precies die helft van de zin die jou het beste uitkomt.

    Hoe kom je er nu weer bij dat ik mystiek en ervaring afwijs? Ik heb nu juist expliciet precies het tegendeel geschreven. Alleen die milde en open rooms-katholieke traditie, waar ik mij in alle bescheidenheid deel van weet, wijst een alleenheerschappij ervan categorisch af, omdat precies de mildheid en openheid van de traditie er door bedreigd worden. Je lijkt diezelfde bril-met-blind-glas te dragen wanneer je ‘de Rooms-Katholieke Traditie’ weergeeft, want je komt steeds weer met die paar denkers op de proppen die jou goed uitkomen. Zet die bril toch af, Peter! Lees niet zo eenzijdig!

    Overigens ben ik het helemaal met je eens dat je beter op Moeder Theresa kunt vertrouwen dan op mij. Een ijzersterk citaat, wat je daar aanhaalt, dat laatste. Maar een onwrikbare waarheid, in steen gehouwen? Daar zou ik zelf wat voorzichtiger en bescheidener over willen zijn. Misschien is het soms ook wel eens goed om hard en onvriendelijk te zijn.

    Hartelijke groet,
    Anton

  5. Zeer geachte Anton,

    En hoe ziet jouw bril er uit? 😉

    Ik voel me als zoekende protestant zeer aangesproken door die mystieke stroming binnen de RK kerk. Ik waardeerde je enorme openheid in je K-factor test, maar je deelt wel veel venijnige steekjes uit naar mensen die precies hetzelfde zeggen als velen binnen jouw kerk.

    Jij vindt dat rede, ervaring en mystiek niet afzonderlijk de alleenheerschappij mogen hebben — dat geef ik toch goed weer? (En als ik dat doe, heb ik dan nog wel een bril op?)

    Maar juist die mystici, Thomas Merton en vele anderen gaan ervan uit dat er een diepste kern van goddelijkheid is waar we voor open moeten staan. Dat is voor hen wel wezenlijk! Geen dictatuur, maar wel minister-president, geen alleenheerser, maar wel directeur!

    Je gaat er dan van uit dat Elkerbout geen ruimte geeft aan tradities, regels, dogma’s (en je neemt haar woorden heel serieus) Aan de andere kant maak je in eerdere reacties duidelijk dat ook zij regels heeft en dogma’s.
    Dan zijn het gewoon andere regels en dogma’s en is zij gewoon niet zo monogaam verbonden aan één traditie, zoals ook jij niet monogaam verbonden bent aan de Rooms Katholieke traditie, maar ook wel eens sjoemelt met Germaans denken, Grieks denken, modern westers denken…

    En je hebt gelijk — het is soms wel eens goed om hard en onvriendelijk te zijn. Christus deed dat ook in de tempel en met de Farizeeën. Laat die tempelreiniging nou eerder lijken op de verkoop van al die spulletjes op heilige Rooms Katholieke plaatsen en de Farizeeën nou net al hun regeltjes op wilden leggen aan anderen, terwijl ze er zelf niet naar leefden en zonder mildheid en openheid in het leven stonden…

    Kun je Elkerbout niet beter laten rusten? Wil je vooral aandacht besteden aan (voor jou) negatieve zaken? Of is het misschien beter je te richten op het goede in je eigen traditie en je niet zo af te zetten tegen anderen? Waar is dat voor nodig? Voor jezelf misschien?

    Misschien komt mijn geraaktheid bij jouw stukjes ook wel voort uit iets anders. Ik ben zoekend protestant en weet me sterk aangesproken door de Rooms Katholieke Kerk. Ik wordt zo moe van de scherpslijperij in protestantse kringen en waardeer dan de milde, open toon van de katholieken.

    En dan kom jij en verstoort mijn mooie associaties bij de Katholieke kerk. Ik ben je blog gaan lezen vanaf de K-factor, maar ik zie die milde openheid niet terug in deze en andere stukjes. Zijn dat twee botsende kanten van jouw leven en denken? Het lijkt wel of je je in de meeste stukjes op je blog vooral af moet zetten tegen anderen. Maar dan kan ik net zo goed Protestants blijven…;)

    Win mijn hart alsjeblieft weer voor de Rooms Katholieke mildheid!

    Een hartelijke groet,
    Peter

  6. Wat een mooie bewogen dialoog tussen jullie tweeën met volgens mij als hoogtepunt tot nu toe de prachtige
    integere reactie van Anton op het comment 2 over dit onderwerp van Peter op diens blog.

    Pax, Bonum en een hartelijke groet said Anton aldaar,
    Kan het nog mooier?

  7. Neem mij niet kwalijk. In zo’n mooie dialoog mag
    je natuurlijk niet van hoogtepunten spreken. Maar ik vond die reactie echt prachtig en in de twee commentaren van Peter vond ik er niets van terug.
    En Peter, ik hoop oprecht voor U dat Uw hart zich weer gewonnen geeft voor de Roomse Katholieke mildheid. En dat iedereen daaraan moge bijdrage!

    En ten slotte dankbare groeten aan jullie beiden, want ten eerste ben ik blij dat er zo’n internetgesprek is en ten tweede dat ik hem mag volgen.

    Justine.

  8. Ik kan me de heftige sentimenten (excusez le mot ;)) van Anton prima voorstellen. Zelf ben ik na mijn bekering een kleine vijf jaar geleden een tijdje in een kerkgenootschap geweest waar men eigenlijk precies hetzelfde redeneert als mevr Elkerbout, en dat combineert met een orthodox-katholieke liturgie (in vorm althans; niet bepaald altijd in woordkeuze). Een ‘goede viering’ had je gehad, als je met tranen in je ogen, half bedwelmd door de wierook had zitten zweven. Werden er vrijwilligers gevraagd voor het één of ander, dan gaf men niet thuis – de hele (kleine) gemeenschap werd door een handjevol keihard werkende mensen gedragen. Diakonaat was er hoegenaamd niet – al die fantastische zweef-ervaringen werden omgezet in precies dat wat ze van meet af aan al waren: lucht. God zij dank ben ik later teruggekeerd tot de Kerk van mijn jeugd, mét dogma’s, mét goed-gegronde mystiek en mét diakonaat (naastenliefde met handen en voeten).

    Maar goed, we zullen zien hoe lang de beweging van mevr Elkerbout het vol gaat houden. Als het net zo’n luchtige zweverij is als bovengenoemde gemeenschap waar ik een tijdje bij was, dan ken ik het antwoord al (en voeg ik daar wederom aan toe: God zij dank).

  9. “zoekende protestanten” die selectief winkelen in de katholieke traditie, en dan wel even komen vertellen hoe het katholieke geloof in elkaar zit.

    Mag ik daar een héél klein beetje moe van worden?

  10. Interreligie: er is alles voor:
    Eén grote pan eenheidssoep, waaruit ieder zijn smakelijke brokken kan vinden. maar dan natuurlijk ZONDER wijwater.
    Oh ja, inplaats van wierook zou men saffies kunnen paffen.
    En na afloop een stevige …uit die bekende vierkante fles.

  11. Pingback:Onvrij en onkatholiek « Geloof jij het?

  12. Geachte heer de Wit,

    mijn excuses voor deze wellicht enigzins late reactie op uw drietal artikelen over het interreligieuze initiatief van Joan Elkerbout. Uw artikelen waren echter de eerste negatieve (of wellicht is een beter woord kritische) site die ik via google kon vinden toen ik haar naam intypte. Ik volg, met tussenpozen, al enige tijd de berichtgeving over Mw. Elkerbout, sinds ik het interview met haar in Trouw heb gelezen. Ik doe dit omdat bij het lezen van dit artikel mijn nekharen recht overeind stonden. Het valt mij op dat nog niemand (zelfs u niet – hoewel u er dichter bij bent gekomen dan de meeste commentatoren) Mw. Elkerbout heeft uitgedaagd voor wat zij feitelijk is – lid van een sekte.
    In het artikel verscheen zij in een imposant gewaad met daarop religieuze symbolen van minstens twaalf ‘wereldreligies’. Ik vermoed dat zij dat gewaad niet zelf heeft ontworpen. Tevens beweerde zij dat ze was ‘opgeleid’ tot interfaith minister. Opgeleid? Door wie dan? Wie heeft daar de bevoegdheid voor?
    Zij noemde zelf de One Spirit Learning Alliance in haar artikel. Bij een dergelijk pretentieuze naam gaan bij mij alle alarmbellen rinkelen. Deze club is in New York gevestigd en heeft schijnbaar het model dat zij mensen opleidt die vervolgens in hun eigen omgeving als interfaith minister aan de slag gaan. Een snelle google-zoektocht zal u naar hun hoofdpagina leiden, die zoals dat hoort er prachtig uitziet en vele mooie beloftes maakt. Een prijskaartje voor de opleiding kon ik niet vinden op de site. Ik vermoed zelf dat het gaat om een bedrag van drie tot tienduizend dollar – en uiteraard 50% van de opbrengst van elke gemeenschap die client in naam van de OSLA opricht.
    Uw artikel richtte zich tegen de, in uw ogen nutteloze dan wel schadelijke, praktijk van interreligie die Mw. Elkerbout tracht te beoefenen. Uw kritiek gaat er zoals bij alle andere critici aan voorbij dat deze ‘nieuwe traditie’ niet het initiatief van Mw. Elkerbout zelf was, maar dat zij slechts als spreekbuis of handpop voor een verre organisatie optreedt. Dat zij blijkbaar mooie woorden kan zeggen en wellicht enig poëtisch talent heeft, is daarmee enkel mooi meegenomen. Feitelijk, zo is mijn oordeel, gaat het alleen maar om geld – en is de interreligie niet eens van belang. De huidige mens is nu eenmaal bereid om flink in de buidel te tasten voor een stukje mystieke ervaring. Wat je hen aanbiedt is daarbij niet eens van belang.
    Mijn kritiek op uw artikel zou daarom zijn dat u tegen het verkeerde principe ageert: uw bezwaren tegen interreligie zijn goed onderbouwd en bevatten zeker enige vorm van waarheid (mijns inziens, uiteraard), maar zijn in deze context niet van belang. De ware kritiek tegen Mw. Elkerbout zou moeten zijn dat zij functioneert als afgevaardigde van een sekte. Ik zou graag zien dat u een vierde artikel schrijft waarin u dit aspect van het verhaal belicht (en ben dan benieuwd wat de reactie van Dhr. Peter Pit zal zijn – is hij gelieerd aan de RenaisSense Movement? Die indruk kreeg ik.) maar kan u uiteraard niet voorschrijven wat u wel en niet moet schrijven. Ik hoop ook dat u tijd kunt vinden om mij een persoonlijk antwoord te schrijven (mijn e-mailadres is bijgesloten). Ik ben van mening dat de huidige maatschappij veel te wensen over laat als het gaat over het bestrijden van sektes – ook als deze al meermalen veroordeeld zijn voor criminele vergrijpen (waarbij ik niet wil impliceren dat dat bij de RenaisSense Movement het geval is). En ik ben benieuwd wat u, als kritisch blogger en enthousiast gelovige, hierop te zeggen heeft.
    Als het u er in uw artikelen enkel om ging om tegen interreligie te betogen en sektes als onderwerp u niet interesseren, zal ik mij daarbij neerleggen – hoewel ik dat ten zeerste zou betreuren. Mijn inziens is het gevaar dat sektes representeren voor iedereen, religieus of atheïstisch, van het grootste belang.
    Hoogachtend,

    R. J. Reinders

  13. Geachte heer Reinders,

    Bedankt voor uw reactie. Ik deel uw zorg over het sektarisme van deze beweging. Ik geloof dat ik dat in mijn drie artikelen tegen de interreligie ook wel voldoende duidelijk heb gemaakt – en ik zie op dit moment geen noodzaak er een vierde aan toe te voegen.

    Wat niet wegneemt dat ik het door u beschreven gevaar van sektes stellig onderschrijf. Maar wat ik hier heb pogen te doen, is de onderliggende denkwijze analyseren en bekritiseren. U lijkt dat een bijzaak te vinden, maar in mijn optiek is dat de kern. Het lijkt me ook veel vruchtbaarder dan wat losse feitjes over de organisatorische banden bij elkaar googlen en dan van alles suggereren. De inhoud van Elkerbouts interreligie is sektarisch, dat vind ik veel schokkender dan de percentages die lokale interreligie-cellen aan de OSLA afdragen.

    Kortom: u bewandelt de weg van suggestie en verdachtmakingen, en op die weg volg ik u niet. Helder denken, daar is het me om te doen – dat is de smalle, maar enige weg om deze sektes te bestrijden.

    Vriendelijke groet,
    Anton de Wit

  14. Pingback:Tweets die vermelden Een derde maal tegen de interreligie | Anton de Wit -- Topsy.com

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *