Een neutrale overheid?

Bezuinigingsplannen zijn nooit populair, dus dat veel publieke omroepen zouden mopperen over de plannen van staatssecretaris Dekker van Mediazaken viel te verwachten. Toch staat er hier meer op het spel dan de belangen van de omroepen. Een overheid die radio- en televisieomroepen gaat financieren op basis van “kwaliteit en creativiteit” en tegelijkertijd een streep zet door alle zendtijd voor religieuze minderheden: dat zou aanleiding moeten zijn voor veel bredere ongerustheid en verontwaardiging. De achterliggende ideologie kan niet anders dan totalitair genoemd worden.

Om te beginnen bij de religieuze minderheden: die hebben ooit zendtijd gekregen vanuit het eerbiedwaardige idee dat we in een werkelijk pluriforme samenleving niet enkel naar de roeptoeters van de dominante meerderheid hoeven te luisteren. De overheid stelde zich daarbij neutraal op, en faciliteerde slechts de mediapresentie van de belangrijkste religieuze richtingen in ons land: katholieken, protestanten, joden, humanisten, later ook boeddhisten, enzovoort. Niet zozeer zodat zij voor eigen parochie of gemeente konden prediken (daarvoor hadden ze heus al hun kansels en kerkbulletins), maar juist zodat zij in de breedte van de samenleving gehoord kunnen worden. Dat is niet alleen van belang voor die groepen zelf, maar ook voor een samenleving die niet door wantrouwen, vooroordelen en onbegrip geregeerd wil worden.

Het is ironisch, om niet te zeggen wrang, dat Dekker nu de zogeheten 2.42-omroepen rücksichtslos om zeep helpt met een beroep op de religieuze neutraliteit van de staat, terwijl die omroepen nu net om die neutraliteit te borgen in het leven zijn geroepen. Neutraliteit is blijkbaar iets anders gaan betekenen in de loop der jaren. Eerst betekende het: iedere religieuze of ideologische groepering moet in het publieke domein gelijkelijk zijn stem kunnen laten horen. Nu betekent het: alle gelovigen moeten in het openbaar hun mond houden. Je hoeft zelf niet gelovig te zijn om je tegen een dergelijke verschraling van het neutraliteitsbeginsel te verzetten.

En het wordt allemaal nog ironischer. Want diezelfde staatssecretaris die zo vol is van de neutrale staat, zegt de omroepen te willen gaan financieren op basis van “kwaliteit en creativiteit”. We lezen daar makkelijk overheen, of vinden het eigenlijk wel prima – hèhè, eindelijk wat minder pulp op tv. Maar wat is hiermee werkelijk geïmpliceerd? Dat de overheid, via een Hilversumse apparatsjik, voor ons gaat bepalen wat kwalitatief goede televisie is. Hoe is dat te toetsen? Wie bepaalt de criteria? Op basis van welke waarden, religieus of anderszins? Kortom: hoe is dit te rijmen met die ‘neutrale staat’? Kwaliteit van bijvoorbeeld onderwijs of zorg zijn redelijk goed te kwantificeren, en daarom is het prima dat de overheid zich daarmee bemoeit. Een radio- of televisieprogramma is echter van een andere orde: dat is in belangrijke mate een creatief product. Een overheid die zich tegen de inhoud daarvan aan gaat bemoeien, pleegt censuur.

Onder het mom van noodzakelijke bezuinigingsacties vergroot onze overheid haar grip op Hilversum, stelt zij uniformiteit boven diversiteit, en gaat zij direct bepalen welke opvattingen wel en niet verkondigd mogen worden via de media. Niet de broekriem, maar de teugels worden aangehaald.

Dit artikel is als opiniebijdrage verschenen in de Volkskrant van 13 december 2012.

24 gedachten over “Een neutrale overheid?

  1. Een hoge bobo bij de omroep vertelde me eens dat hij een Chinese delegatie op bezoek had. Ze vroegen: door wie wordt u betaald? Door de overheid. En wie bepaalt de criteria? De overheid.
    Juist ja, zeiden de Chinezen. Dat kennen wij.

      1. Omdat een commerciële omroep adverteerders en dus kijkcijfers nodig heeft. En Veronica heeft zich al het hoofd gebroken over die kwestie voordat ze besloten alsnog commercieel te gaan. De EO, met lagere kijkcijfers, minder advertentiepotentieel, gaat dat in combinatie met een al verzadigde commerciële markt niet redden.

  2. De overheid dient zorg te dragen voor pluriformiteit in de media en moet (vlgs de mediawet) ingrijpen als dit niet 't geval is. Met de voorgenomen maatregel lopen zowel de pluriformiteit als de neutralitiet gevaar.

  3. De redenering van deze regering is bizar, maar eerlijk gezegd zal ik geen traan laten om het verdwijnen van de 2.42 omroepen. De schandalige manier waarop een IKON zich heeft gedragen om als gesubsidieerde 'stem' van haar achterban diezelfde achterban met de smerigste middelen te schofferen (denk bijv. aan de affaire 'ds. Broere') rechtvaardigt een dichtdraaien van de subsidiekraan volkomen. Een PKN (en voorheen NHK) had veel eerder moeten ingrijpen bij deze omroep. In lichtere mate geldt iets soortgelijks voor de RKK (die heeft zich wel heel erg laat 'bekeerd' tot haar Kerk). Veel ernstiger is de aanpak van de ledenomroepen zoals een EO. Hierin worden werkelijke 'stemmen van het volk' uitgekleed en overgeleverd aan de NPO-managers.

    1. De dochter van een dominee uit Elburg bleek na 'teruggehaalde herinneringen' misbruikt te zijn. Dit werd op televisie uitgemolken door de NCRV. De predikant pikte dit niet en ging hier publiekelijk hard tegenin. Het bleek dat de therapeute niet deugde, dat meerdere families de dupe waren van haar praktijken (fam. W. Kok uit Noord-Holland als ik het goed heb), en dat het slachtoffer voor haar 'behandeling' niets wist van misbruik, maar als labiele figuur dit liet aanpraten. De therpateute werd juridisch aangepakt. Als klap op de vuurpijl verklaarde de documentairemakers dat het hun nooit te doen was geweest om de 'waarheid'. Daarna bood de NCRV excuses aan (zie onder).

  4. Bij Eva Jinek hoorden we de staatsecretaris vertellen wat hij verstond onder “kwaliteit”. ‘Kwaliteit zijn programma’s die “creatief” en “origineel” zijn. Dus bijvoorbeeld een programma waar we bejaarden in de blote kont van de domtoren laten springen en deze ondertussen moeten proberen een duif uit de lucht te gooien met dichtbundels van moderne Oostenrijkse dichters, is te beschouwen als een programma van “kwaliteit”, Want het is niet direct voor de hand liggend en nog nooit vertoond, dus ‘creatief’ en ‘origineel’. Ik zou voor de definitie van “kwaliteit” graag toch echt liever andere criteria hanteren !!

  5. Ik heb de reacties wat gevolgd en naar mijn idee is het vooral een achterhoedediscussie vermengd met de nodige broodnijd.

    Om te beginnen, het hele fenomeen ‘televisie’ is al gedoemd om te verdwijnen, over een paar jaar bekijk je programma’s en bezoek je het internet vanaf één apparaat. Zélf uitzendingen maken wordt zo veel makkelijker, iemand die daar z’n hobby van wil maken en er wat geld voor over heeft, kan dat heel goed gedaan krijgen, laat staan als je dat met een groepje mensen doet. Dat geldt natuurlijk helemaal voor het soort programma’s dat deze omroepen maken. Dat hoeft helemaal niet zoveel geld te kosten.
    Wat de staatssecretaris zegt, kan je natuurlijk verwachten, zowel het liberalisme als de sociaaldemocratie zijn in beginsel concurrerende ‘civic religions’. Maar… Dit gebeurd toch in feite allang? Het zijn toch nu al de netmanagers en niet de omroepen die bepalen wat er op tv komt? Maar ook vóór die tijd waren de omroepen al niet zo geprofileerd meer, met uitzondering misschien van de VPRO en in afnemende mate de EO.

    Als je omroepen hebt waarvan het gros der leden alleen lid is vanwege de gids en geen natuurlijke achterban meer hebben, dan ontstaat er vanzelf een situatie dat de staat gaat sturen omdat er simpelweg geen enkele andere partij meer is die dat doet.
    En neem nu eens concreet het voorbeeld van de omroep RKK. Die maken best aardige programma’s, maar het is tegelijkertijd een beetje tam allemaal, het is in de verste verte geen EWTN. Je vraagt je dan toch af waarom de KRO dat niet zelf kan doen? Waarom moesten hier überhaupt omroepen-zonder-achterban voor in het leven geroepen worden?
    Als we dan toch China erbij willen halen, dan kun je ook het balletje opgooien dat deze ‘staatsomroepen’ nog het meest lijken op de door de Chinese staat gesanctioneerde ‘bovengrondse’ katholieke Kerk. Ze maken hele tamme ‘allemansvriend’-programma’s die niemand tegen de borst stuiten en zeker hun broodheren niet. Eigenlijk was het fenomeen ‘2.42-omroepen’ een tamelijk succesvol middel om het Christendom als bron van maatschappelijk verzet onklaar te maken. Een vorm van cesaropapisme zo je wil.

    Nee, de aanleiding mag dan nogal plots zijn, maar laten we blij zijn dat we ervanaf zijn.

  6. Bester Heer van Goor:
    Haalt u geen zeken door elkaar?
    Leest u http://www.refdag.nl/oud/bin/011024bin02.html
    Hier een kort citaat:

    Excuses NCRV voor ds. Broere

    Van onze binnenlandredactie
    HILVERSUM – De NCRV heeft de omstreden documentaire ”Verborgen Moeders” gerectificeerd. In het blad NCRV-gids dat vandaag verschijnt, biedt de omroep ds. G. Broere en zijn gezin zijn verontschuldigingen aan.

    Verder kan ik uw redenatie, voor zover daar sprake van is, niet goed volgen.
    Er klinkt een bepaald ressentiment in door en ook een zeker genot in vernietiging…
    Uw mening over de EO is onnavolgbaar, waarschijnlijk ben ik theologisch
    niet voldoende onderlegd.

    1. Klopt helemaal. Was in war met gezeur rond Schilder. Blijft staan dat IKON het segment confessioneel, gereformeerde bond en EWV binnen PKN totaal niet vertegenwoordigt, maar alleen stellingnames reproduceert die tegen de visie van dit grote deel van haar achterban ingaan. Ik luister regelmatig programma's van de IKON op de radio en hoor nooit iets anders dan de stem van de vrijzinnigheid die met haar ressentiment ' (om uw woord te gebruiken) niets geeft om het merendeel van haar kerkelijke achterban die haar visie niet deelt. W.b. de IKON ben ik blij dat ze verdwijnt. Haar visies zijn elders ook te vinden en haar hoofddoelstelling: de achterban van haar kerken in de media representeren doet ze in het geheel niet.
      W.b. de EO; dit is het voorbeeld bij uitstek van een ledenomroep die itt tot een IKON aangeeft over een reële achterban te beschikken. Het is niet mijn omroep, maar dat doet er hier niet toe. Het gaat om de logica van het systeem die dit kabinet doorbreekt. 2.42 omroepen kan men makkelijk de middelen ontnemen vanwege het ontbreken van een tastbaar draagvlak binnen een systeem dat merendeels uit ledenomroepen bestaat. Daarna gaat men lednomroepen ondergeschikt maken aan het waarmerk 'kwaliteit' waarna meteen de aap uit de mouw komt waaruit deze 'kwaliteit' bestaat: aantallen kijkers. Het zou bovendien logisch zijn om als kabinet te stellen: de achterban van de ZVK wordt door de EO opgevangen; die van de RKK door de KRO, die van de IKON door de NCRV en die van de HV door de VPRO e.a.
      Maar ook dat doet men niet aangezien men de ledenomroepen slechts een basisbudget wil geven en daar bovenop een bekostiging op basis van 'kwaliteit' (=aantallen kijkers) waardoor ze hun vaste organisatie deels zullen moeten ontmantelen – men weet immers niet meer wat de inkomsten zullen zijn.
      De enige groepen die logischerwijze wel een plek zouden moeten blijven houden als 2.42 omroepen zijn de boeddhisten en de joden, aangezien deze gemeenschappen te klein zijn om via de ledenomroepen en haar ledencriteria te participeren in ons systeem. De rest mag van mij verdwijnen, maar niet op basis van de redenering die de regering nu hanteert. Want die keert zich dus ook tegen de omroepen die wel degelijk een ledenbasis hebben en dus wel aantoonbaar een substantieel deel van het volk representeren.
      Een andere logica dan die van de door de overheid gefaciliteerde pluriformiteit c.q. afspiegeling van de samenleving, is die van de samenleving die haar eigen media in stand houdt, net zoals bij de gedrukte pers. Die logica heeft mijn voorkeur, maar dat is niet de politieke stand van zaken. En ook deze logica sluit niet uit dat de wijze van argumenteren van bestuurders zuiver moet zijn.

  7. Interessant dat Broere in deze offtopic zijdraad aan de orde komt. Was behalve predikant ook lange tijd en vrij prominent bestuurslid van de RPF (voorloper van de ChristenUnie). Ik neem gelinkt artikeltje dankbaar mee in mijn proefschrift. 🙂

    Over de 2.42-omroepen heb ik inmiddels een blogje geschreven. Om weer wat evenwicht te brengen in de opinievorming in christelijke kring…

  8. Ik vind de redenering van Antony Ruijtenbeek wel begrijpelijk, maar toch niet één om na te volgen. Het zieltogende karakter van verenigingen is een probleem van de hele maatschappij en bovendien een probleem dat men niet oplost door deze verenigingen buiten spel te zetten. Om dit te doen m.b.t. de omroepen was al een oud D66-standpunt. Eenzelfde kritiek is er te horen als het gaat om vakbonden en hun leden. Maar waarom deze redenering niet toepassen op politieke partijen? Ik ben al vele jaren lid van een grote partij en vanaf dag één van mijn lidmaatschap wanbetaler. En ik ben lang niet de enige. Ik begin dit steeds grappiger te vinden, aangezien ledenaantallen van partijen onderdeel zijn van de politieke participatie van ons volk. Leden hebben met hun congressen invloed op de samenstelling van het parlement, van partijprogramma’s en zelfs van regeerakkoorden. En als zodanig ook invloed op de financiering van veel grotere ledenomroepen. Bij een omroep is het niet mogelijk om twaalf jaar lid te zijn zonder een cent te betalen; bij politieke partijen wel. Toch schijnt er geen probleem te bestaan t.a.v. de legitimiteit van (leden-)partijen? Vreemd.

    1. Lijkt me helemaal niet zo vreemd. Politieke partijen halen hun legitimiteit veel meer uit hun electorale wervingskracht dan uit hun ledenaantallen. Zie de PVV. Een politieke partij met één lid, die gewoon kan regeren. Een omroep met één lid is totaal kansloos, komt nergens. Zeker niet nu de 2.42-omroepen worden afgeschaft. 😉

      Punt van het omroepbestel is dat je 2 dingen wilt:
      1. Een bestel met toegevoegde waarde tov de commerciëlen
      2. Een bestel dat pluriform is en een zo breed mogelijk publiek bedient

      Het eerste regel je door eisen te stellen aan de programmering. Hoe je het tweede regelt is onhelder. Omroepen keuren op basis van leden, is iig niet het antwoord. Immers: de EO had altijd voldoende leden, maar bediende slechts een heel klein publiek. Dus het ledencriterium faalt – of volstaat iig niet als enige criterium. Het is logisch dat je kijkcijfers laat meetellen. Dat is het enige andere objectieve criterium.

      1. Remco, intern hanteren de politieke partijen een andere logica. Zij (partijen minus PVV) vinden een partij met slechts één lid niet geloofwaardig functioneren binnen het bestel) en bovendien bepalen binne partijen de leden een aantal zaken en niet het electoraat. Electorale wervwingskracht legitimeert slechts degenen die profiteren van het gesloten systeem waarin niet de wens van de kiezer, maar het aanbod van partijen de politiek bepaalt. Binnen de publieke media is dit systeem door de commerciëlen opengebroken. Daar zie je dat de mediale equivalent van de electorale wervingskracht deels non-existent was: veel kijkers zien niets in c.q. van de publieke omroep. Vandaar dat het eerste punt van je tweetal punten een rol is gaan spelen in de legitimiteit van het publieke bestel. Maar dat is een nogal vreemde zaak. Want politiek vertaald zou je deze onzin krijgen: ‘politieke legitimiteit rust op de partijpolitieke toegevoegde waarde aan de electorale wervingskracht’.
        Maar goed, als jij meent dat partijen als PvdA het totaal geen probleem vinden dat een PVV geen ledenpartij is en dat deze discussie niet speelt, geloof ik je graag en zal ik mijn geheugen moeten bijstellen. 😉

  9. We zullen nu de keuze krijgen van: staatsomroep of staatsomroep. Een keuze uit één mogelijkheid is geen keuze; er IS dan gewoon niets anders.
    De VVD is te lang aan de macht; zij zitten vanaf 1977 constant in de regering (op twee periodes na). Alleen géld is hun god. Die laatste zinsnede houdt in:
    1.
    dat de VVD geen c.q. onvoldoende aandacht heeft voor mensen met wéinig/geen geld;
    2.
    dat de VVD alles wat riekt naar Godsdienst wil uitbannen.

    Dit alles is zwaar communistisch: de overheid bepaalt wat goed/slecht ios voor ons. Anders gezegd: de overheid gaat voor God spelen.
    Tja, hoogmoed komt voor de val, niet linksom, dan rechtsom.

    1. De laatste 3 zinnen vind ik wat kort door de bocht, maar de 2 aangehaalde punten kloppen m.i.
      Zelf hang ik geen religie aan, maar vind pluriformiteit bij de omroep wel noodzakelijk.
      De overheid dient niet te bepalen wat wij wel mogen zien en horen.
      Dat ben ik met P.Derks eens.

      1. De overheid slaat de volgende gegevens van álle burgers op (en bewaart dat vele jaren):
        1. naar wie U en ik (normale burgers zijnde) ’n brief sturen;
        2. naar wie U en ik (normale burgers zijnde) bellen;
        3. welke sites U en ik (normale burgers zijnde) bezoeken;
        4. welke burgers wanneer en waarvoor ooit ’n boete en/of gevangenisstraf heeft gekregen en meldt deze feiten aan vreemde mogendheden (bijv. aan de VS).

        Verder promoot de staat het nationaal patiëntendossier, waarin vele tienduizenden hulpverleners 100% inkijk hebben en dat ook nog niet eens hoeven te melden (moet hooguit achteraf gemeld worden als de patiënt er zélf om vraagt).

        Nu gaat de staat ook nog bepalen wat U en ik (normale burgers zijnde) op de t.v. te zien en te horen krijgen.

        Het spijt mij niet anders te kunnen concluderen, dat dit alles zwaar communistisch is.

        1. en wat is er mis met het communisme in zijn pure vorm. het kapitalisme mnet zijn grijpgrage klauwen heeft ons nu zover gebracht dat wij allen moeten bezuinigen en is dus de reden van deze hele in mijn ogen onzinnige discussie.jullie allemaal zijn een probleem aan het oplossen aan de staart. zonder de door het kapitalisme veroorzaakte ellende was deze abnormale bezuiniging helemaal niet nodig geweest. dus de vraag moet zijn: gaan wij door met hetzelfde kapitalistische systeem. zoja dan gaan wij nog lang op de blaren zitten.mark my words want hebzucht kent geen grenzen..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *