Een postmoderne God?

Grappig, deze krantenkop: “God verandert mee met de maatschappij.” Ik weet niet of het ook echt de conclusie is van het onderzoek van de Nijmeegse promovenda Nienke Moor is, of dat het slechts de creatieve samenvatting is van de dienstdoende kopjesbakker van Trouw. Persoonlijk lijkt het me een lastig te bewijzen stelling. Maar misschien dat Pim van Lommel in de loop der jaren zijn patiënten wel de opdracht heeft meegegeven om in hun tripjes naar het hiernamaals goed op te letten hoe God eruit zag, en heeft hij Moor exclusieve inzage gegeven in zijn bevindingen. “God zag er vandaag volgens die intellectueel een stuk abstracter uit dan vorige week toen die biggenboer uit Boekel een hartstilstand kreeg.” Maar even serieus: waarom is dit onderzoek nu precies nieuws?

Voor de duidelijkheid: het onderzoek zelf heb ik niet gelezen, ik ga slechts af op dit bericht. Toen ik laatst ageerde tegen een onderzoek van de TU Eindhoven, reageerde iemand van die universiteit nogal geprikkeld op het feit dat ik me slechts op secundaire bronnen baseerde — de primaire bronnen hebben mij overigens niet op andere gedachten kunnen brengen, maar dat terzijde. Ik wil bij dit bericht even meteen duidelijk maken dat het me om de secundaire bron te doen is; het is niet aan mij om me een mening aan te meten over de kwaliteit van het onderzoek zelf.

Ik bedoel maar te zeggen: als dit bericht de inhoud van het onderzoek juist weergeeft, dan begrijp ik niet waarom de Radboud Universiteit dit onderzoek een persbericht waard vond, en als de inhoud van het onderzoek onjuist of onvolledig is weergegeven, dan verbaas ik mij erover dat de journalist die het schreef meende dat dit de nieuwswaardige conclusie van het onderzoek is. Want wat hier wordt weergegeven is toch een opvatting die zo gemeengoed is, dat het haast is alsof De Telegraaf opent met de chocoladeletterkop dat de aarde rond is. Religieuze voorstellingen veranderen wanneer de samenleving verandert. Ja, hèhè, nogal wiedes. Ik had het spannender gevonden wanneer het onderzoek het tegendeel had uitgewezen — dát zou pas nieuws zijn!

Hoewel het op zichzelf een volstrekt evidente stelling is, schuilt er bij veel mensen wel een minder rationele veronderstelling achter, die we precies door de onnozele kop op het spoor komen: de veronderstelling namelijk dat de mensen God maken, in plaats van andersom. Ook die veronderstelling is vandaag de dag gemeengoed; ik heb al vaak discussies gehad met mensen die heel welwillend stonden tegenover religie, maar dat toch een volstrekt vanzelfsprekend feit vonden. God bestaat omdat mensen vinden dat Hij bestaat, en God verandert omdat mensen vinden dat het tijd is dat Hij verandert. Dat is kort gezegd het credo van de postmoderne quasi-theïst, die stug volhoudt dat de werkelijkheid maar precies datgene is wat wij er van maken, dat alles maar een kwestie van perspectief is, of erger nog: van taal. De mens verzon het woord ‘God’, en zie, er was een God, en de mens zag dat het goed was — en de mens verzon het woord ‘lantaarnpaal’, en zie, er waren lantaarnpalen, en de mens waande zich verlicht.

In feite reduceert men zo de hele werkelijkheid tot louter taalconstruct of toevallig product van subjectieve perspectieven — een volslagen irrationele vorm van reductionisme. Geen enkel ding valt geheel samen met de voorstelling die wij ons er van maken, hoe hardnekkig wij ook ons best doen. De manier waarop Rembrandt een koe schilderde was ook beduidend anders dan de manier waarop Picasso een koe schilderde, maar je kunt toch moeilijk volhouden dat koeien zelf de laatste eeuwen abstracter zijn geworden. Dus waarom zou God veranderen doordat ons beeld van Hem verandert? Dat wij in een postmoderne, post-christelijke of post-industriële samenleving leven betekent niet dat God ook plots postmodern, post-christelijk of post-wat-dan-ook geworden is. Dat wij ons God anders gaan voorstellen zegt volgens mij nog altijd meer over onszelf dan over God. En dat wij, zoals het bericht zegt, door de industrialisatie niet meer in de hel geloven, bewijst vooral dat wij verleerd zijn de hel te zien — omdat wij er met ons neus bovenop zitten.

3 gedachten over “Een postmoderne God?

  1. Pingback:Scherpe pennen (2) « Kattekliek

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *