Gedenk de levenden

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=X5pybb7dCEg]

Vandaag gedenken we ongelooflijk veel doden, paradoxaal genoeg vaak via de verhalen van hen die op ongelooflijke wijze bleven leven. In de Volkskrant van vandaag is het boeiende waargebeurde verhaal te lezen van Ab Roos, een joodse man die er niet alleen in slaagde met zijn hele gezin vrijgelaten te worden uit het kamp Westerbork, maar vervolgens ook nog eens burgemeester werd van Amerongen en vanuit die positie het verzet steunde. Over de vrijlating uit Westerbork zegt de zoon van de in 1980 overleden Ab Roos:

“Mijn vader heeft ons nooit verteld waarom dat zo was. ‘We hebben geluk gehad’ — dat was alles wat hij erover zei.”

De familie Roos heeft geluk gehad. Punt. Zoals ook de oorlogsveteraan Ray Noury geluk heeft gehad — zie het filmpje boven deze post. Hij zat in een vliegtuig dat werd getroffen door Duits afweergeschut, werd op anderhalve kilometer hoogte bewusteloos uit het toestel geslingerd, zonder parachute. Waarom hij het na kan vertellen? Bescherming van de Heilige Maagd Maria, zo leert dit filmpje. In seculiere termen heet dat puur geluk, of dom toeval zo je wil.

Maria heeft het overigens druk gehad tijdens de oorlog. Wie midden in het winkelcentrum van Breda de Sint-Joostkapel bezoekt, kan op een wonderlijk glas-in-loodraam zien hoe Maria als een soort superheldin Breda beschermt tegen de Duitse V1-bommen.

Dit zijn geen wonderen die ons vroom of vrolijk stemmen. Ja, Breda bleef de bombardementen bespaard, maar waarom Tilburg niet, en Rotterdam, en Nijmegen? De Heilige Moeder ving Ray Noury op, maar waarom vielen zijn kameraden allemaal wel te pletter? Ab Roos en zijn gezin hadden geluk, maar waarom die zes miljoen anderen niet? De weinige sterke verhalen van de levenden herinneren ons op een wrange manier steeds weer aan de talloze veel minder sterke verhalen van de doden.      

‘We hebben geluk gehad.’ Ja. We kunnen slechts raden naar het werkelijke hoe of waarom. Of misschien kunnen we dat beter maar niet doen, misschien kunnen we onze vragen maar beter inslikken, uit eerbied, uit fatsoen, uit liefde. Het is niet voor niets dat wij vanavond de doden herdenken met twee minuten stilte. Verlegenheid om het verleden laat zich het beste uitdrukken in stilzwijgen.

1 gedachte over “Gedenk de levenden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *