Het liberalisme van Ellen ten Damme

Liberalisme, dat is: net zo lang verboden opleggen, totdat men ‘vrijheid’ overhoudt. Veel mensen hangen deze ideologie aan, bewust of onbewust, en hoe dan ook vallen ze gemakkelijk door de mand. Neem nu Ellen ten Damme, zangeres, actrice.

Die liet een straf staaltje liberalisme zien in een interview op de site van de Volkskrant. Gevraagd naar een reactie op het nieuws dat een gereformeerd meisje in Zeeland aan de mazelen was bezweken, omdat zij niet was ingeënt, zei Ten Damme:

“Ik zou liever hebben dat er in de wereld helemaal niets verplicht was…”

Ho, stop! Helemaal niets verplicht, dat is nogal een uitspraak, hè… Ik geloof dat de meeste mensen, hoe liberaal ook, nog wel voor enige verplichtingen zijn. Verplicht een autogordel dragen, verplicht de handjes wassen na een toiletbezoek, verplicht de radio uitzetten als er Frans Bauer gedraaid wordt – dat is niet meer dan common courtesy, en door weinigen betwist. Maar wel door Ellen ten Damme dus, en eerlijk is eerlijk, zulke dapperheid verdient op z’n minst enige bewondering. Maar dan gaat zij verder:

“…maar in dit geval moeten die kinderen verplicht worden ingeënt. Zelf begrijp ik niets van die gelovigen. Ze stellen idiote grenzen. Ik vraag me af: ga je dan wel gewoon naar de tandarts? Geloof vind ik maar kortzichtig gedoe en het is al helemaal niet waard om daaraan je dochter te verliezen.”

Dus in een wereld waarin niets verplicht is, zijn gereformeerden toch verplicht om hun kinderen te laten inenten. En dan voert zij haar liberale denktrant nog een stapje verder door:

“Je kunt ook zeggen dat het moord is wat hier is gebeurd, nalatigheid. Eigenlijk zou religie verboden moeten worden tot je 21 jaar bent. Tot die tijd mag het niet toegepast worden. Het gaat hier over een paar oude boeken waar maar lukraak uit geïnterpreteerd mag worden. Ik word daar helemaal gek van.”

Ellen ten Damme. Foto: Danny Ellinger via Wiki Commons (cc)
Ellen ten Damme. Foto: Danny Ellinger via Wiki Commons (cc)

In dezelfde alinea die begon met een pleidooi voor onbegrensde vrijheid, pleit Ellen ten Damme dus eerst voor verplicht vaccineren ongeacht religieuze gevoeligheden, en vervolgens als klap op de vuurpijl nog voor een verbod op religie als dusdanig! Althans, totdat je 21 bent, en dus oud en wijs genoeg om op verstandige wijze te kiezen; want religie valt in de liberale thesaurus in dezelfde categorie als vuurwapenbezit en gebruik van harddrugs.

Even verderop in het interview vertelt Ten Damme dat ze zelf niet religieus is opgevoed. Ze bevestigt hiermee mijn pleidooi van laatst voor een gedegen vorming op het gebied van religie, om quasi- en anti-religieuze bijziendheid te voorkomen. In haar geval spreekt die bijziendheid uit het verengen van religie tot een toevallig setje meningen, tot het “lukraak” interpreteren van “een paar oude boeken” – een bekrompen visie die niet alleen de godsdienst, maar zelfs de godsdienstkritiek tekort doet. Tot twee maal toe zegt zij in het interview dat ze het hele fenomeen religie niet begrijpt. Ik zou zeggen: leer het dan begrijpen, verdiep je erin en neem het in ieder geval serieus voordat je het bekritiseert. In plaats daarvan neemt zij de liberale route: ik begrijp het niet, dús het moet verboden worden.

Religie verbieden tot je 21e… er spreekt een zeer benepen visie op religie uit, maar ook een benepen visie op de menselijke vrijheid. Zo straf hoor je het zelden, maar in een gematigder variant is deze denkwijze vrij veelvoorkomend, nota bene zelfs onder christenen. De aarzeling, bijvoorbeeld, om een kind te laten dopen leeft bij veel gelovige ouders, en vaak hoor je dan als argumentatie: “Mogen wij dat wel voor een kind beslissen? Moeten we niet wachten tot het kind volwassen is, of in elk geval oud genoeg om een weloverwogen keuze te maken voor het geloof?”

Nogmaals, het is een mildere variant van het liberalisme van Ellen ten Damme, maar er zit wel precies dezelfde denkfout achter. Namelijk de denkfout dat de mens zijn of haar keuzes vanuit een absolute neutraliteit kan maken. Anders gezegd: dat de mens een onbeschreven blad is dat zichzelf beschrijven kan. Zo’n volmaakt neutrale uitgangspositie is een illusie, een gevaarlijke illusie zelfs, want in feite ontneem je er een kind enkel de mogelijkheid om te kiezen mee.

Vergelijk het eens met muziek. Wat nou als de ouders van Ellen ten Damme hadden gezegd: “Onze dochter moet volledig vrij zijn om te kiezen van welke muziek zij houdt, wij verbieden muziek, draaien bij ons thuis nooit een plaat, laten haar op jonge leeftijd nog geen instrument spelen, want ze is te jong om waarlijk vrij te kiezen en dan zouden wij haar alleen maar ónze smaak en voorkeuren opleggen.” Zou Ellen ten Damme dan nu een succesvolle muzikant zijn? Natuurlijk, je kunt ook op latere leeftijd je muzikale smaak en vermogens ontwikkelen. Ik vermoed echter dat de meeste mensen het met me eens zullen zijn dat je die basis het beste op jonge leeftijd kunt leggen. Iedereen die als kind is ondergedompeld in een muzikale wereld, is daar achteraf zijn ouders dankbaar voor – zelfs wanneer je die blokfluitlessen van toen vreselijk vond, en de Tschaikowski-elpees van je vader bent gaan associëren met landerige zondagmiddagen. Het is precies die muzikale opvoeding die mogelijk maakt dat jij in werkelijke vrijheid jouw eigen muzikale keuzes kunt maken.

Met religie is het net zo; religie is een samenhangend stelsel van waarheden en waarden, van ethische, esthetische en wereldbeschouwelijke uitgangspunten, van praktijken en idealen, met een eigen vocabulaire, een eigen grammatica en eigen klankkleuren. Ook zo’n religieuze taal kun je je op latere leeftijd eigen maken, ik ken genoeg bekeerlingen die daarvan kunnen getuigen – maar ze zeggen ook allemaal: had ik maar iets meer meegekregen als kind, hadden mijn ouders me er maar op z’n minst kennis mee laten maken, ik heb het gevoel dat ik echt iets gemist heb. Dat streng ongelovige ouders ervoor kiezen dat niet te doen is nog vrij voor de hand liggend, maar dat zelfs min of meer gelovige ouders zo krampachtig zijn over de geloofsopvoeding is onbegrijpelijk. Je bewijst je kind juist een enorme dienst wanneer je hem welbewust onderdompelt in de levensbeschouwelijke traditie die jij voor waar en waardevol houdt, te beginnen bij de onderdompeling van het doopsel.

Zelfs wanneer die levensbeschouwelijke traditie mensen ertoe inspireert om hun kinderen niet te laten inenten, omdat dat tegen de wil van God in zou gaan? Ja, zelfs dan. En begrijp me goed: ik ben van een andere richting, mijn kinderen zijn gewoon gevaccineerd tegen de mazelen, en ik zie daar geen enkel theologisch bezwaar tegen. (Terzijde: in mijn vrienden- en kennissenkring bevindt zich voor zover ik weet geen enkele gelovige, van welke gezindte ook, die zijn kinderen niet laat inenten om religieuze redenen. Ik ken echter des te meer niet-gelovige mensen die hun kinderen niet laten inenten, geïnspireerd door quasi-wetenschappelijke informatie op paniekerige internetsites.) Dat neemt niet weg dat ik de motivatie van die gereformeerde gezinnen begrijp of poog te begrijpen, en ieder geval respecteer.

Ik wijs even op een passage in het nieuwsbericht over het overlijden van dat meisje van 17:

Het meisje was lichamelijk gehandicapt, zegt Govert Kamerik, locatiedirecteur van het gereformeerde Calvijn College in Goes, waar ze in 5 havo zat. Door een vergroeiing in haar rug, had ze problemen met ademen. Ze zat al sinds haar vroege jeugd in een elektrische rolstoel.

‘Juist vanwege haar ziekte was ze op een serieuze en volwassen manier met het geloof bezig’, zegt Kamerik. ‘Ze koos er bewust voor om zich ondanks haar zwakke gezondheid niet te laten inenten.’

Verontwaardigde liberalen die, zoals Ten Damme, “moord” en “nalatigheid” schreeuwen, moeten die laatste zin nog eens overlezen, en nog eens, en nog eens. En anders zouden zij het woord ‘keuzevrijheid’ voortaan niet meer in de mond moeten nemen.

19 gedachten over “Het liberalisme van Ellen ten Damme

  1. Ik denk zeker dat Ellen een paar boute uitspraken heeft gedaan waar vraagtekens bij gezet kunnen worden maar uit het hierboven geplaatste stuk blijkt ook wel weer dat je zo elk interview uit zijn verband kan trekken en in een andere context kan plaatsen.

  2. Goed stuk Anton. Al ben ik het dan met jouw opvatting over paniekerige websites niet echt eens. Er zijn vele niet paniekerige websites die heel gedegen wetenschappelijk onderbouwd onderzoek publiceren aangaande inenting en gevolgen. Dus wat jij aan die liberale troela (evenals ik zelf overigens) niet helemaal begrijpt, begrijp ik niet helemaal jouw uitspraak aangaande die mensen die heel gefundeerd waarschuwen tegen het zomaar voor van alles en nog wat kinderen (en volwassenen) inenten.

    1. Bedankt. Ik sluit ook niet uit dat er gedegen wetenschappelijke kritiek bestaat op inenten, ongetwijfeld zijn er gefundeerde bedenkingen tegen te verwoorden. Ik reageerde slechts op berichten die her en der via sociale media werden verspreid, die mij een paniekerige indruk maakten. En uiteindelijk wilde ik hier vooral het zijdelingse punt mee maken, dat ik zelf weinig mensen ken die uit religieuze motieven niet inenten, dus dat ik die exclusieve focus op reformatorische ‘prikweigeraars’ wat eenzijdig vind.

  3. Net als Anton vind ik dat Ellen ten Damme er een vreemd soort van vrijheidsbegrip op na houdt. Toch moet ik wel zeggen dat in deze column door Anton wel een hele vreemde definitie van liberalisme wordt gegeven: ‘Liberalisme, dat is: net zo lang verboden opleggen, totdat men ‘vrijheid’ overhoudt.’ De statements van zowel Ten Damme als die van De Wit zullen door de John Stuart Mill, een van de grondleggers van het moderne liberalisme, dan ook zeker niet worden onderschreven. Mill schreef in zijn beroemde ‘On Libery’ o.a.: ‘The only freedom wich deserves the name, is that of pursuing our own good in our own way, so long as we do not attempt to deprive others of theirs, or impede their efforts to obtain it. Each is the proper guardian of his own health, whether bodily, or mental and spiritual.’ Mill was overigens wel van mening dat deze doctrine alleen van toepassing moest zijn op ‘human beings in the maturity of their faculties.’

    1. Uiteraard, ik ben mij er ten volste van bewust dat het liberalisme als politieke theorie heel wat meer behelst dan wat ik hier schetst, en dat slimme mensen als Mill en Locke en Smith, om maar wat grootheden te noemen, er heel wat diepzinniger over hebben geschreven. Wat ik beschrijf zou ik eerder liberalisme in z’n alledaagse praktijk noemen, de paradoxale vorm die het menselijke begrip van de vrijheid vaak krijgt wanneer het er op aankomt.

  4. "Je bewijst je kind juist een enorme dienst wanneer je hem welbewust onderdompelt in de levensbeschouwelijke traditie die jij voor waar en waardevol houdt, te beginnen bij de onderdompeling van het doopsel."

    Ik denk dat er ook mensen zijn die het omgekeerde hebben, die van het geloof zijn afgestapt en graag als kind die optie ook hadden meegekregen. Ik vind het jammer dat hij maar één kant uitlicht i.p.v. kinderen laten kennismaken met (verschillende!) religies alsmede het atheïsme en de wetenschap en ze dus wél zelf laten kiezen. Dat lijkt mij meer vrijheid dan wat de columnist nu omschrijft!

    1. Je kunt je kinderen onmogelijk opvoeden, onafhankelijk van je eigen overtuigingen. De suggestie van een dergelijke neutrale opvoeding is flauwekul. Vroeg of laat komt je kind thuis en zegt: “Pietje heeft mij geslagen”. Afhankelijk van jouw (geloofs)overtuiging zeg je dan iets in de zin van: “Dat is niet lief van Pietje. Dan zullen we dat eens even met Pietje of zijn pappa en mamma bespreken, dat je dat niet leuk vind.” Een ander zal, vanuit zijn overtuiging zeggen: “Dan geef je hem gewoon een dreun terug, dan leert hij het wel af.” Je kunt niet zeggen: “Ik zeg niks. Ik bemoei me er niet mee.”

  5. Ik vind de muziekonderwijs-vergelijking ook erg frappant! Je laat jouw kind toch ook niet wachten tot zijn/haar 21e zodat het kind dan zelf kan beslissen of hij/zij leert lezen of schrijven.

  6. Mijnheer De Wit, bedankt voor Uw logisch een dus eenvoudig te volgen artikel. Diverse passages in Uw artikel zijn gemakkelijk te gebruiken in het dagelijks contact met niet – of andersgelovigen.

    Bij deze nóg ’n paar suggesties voor liberalen:
    Kinderen mogen niet naar school tot hun 21e levensjaar;
    kinderen mogen niet door hun eigen ouders opgevoed worden tot hun 21e levensjaar.
    Reden: Pas dán zullen kinderen zich 100% vrij ontwikkelen zonder invloeden van buitenaf.
    In het kort betekent zo’n liberaal standpunt: het is iedereen verboden om kinderen normen, waarden en wijsheid bij te brengen. De gevolgen zouden pijlsnel duidelijk worden: een volledig losgeslagen maatschappij die ons binnen één generatie terugbrengt naar het stenen tijdperk.

  7. Ik kan die zin lezen, lezen en lezen, maar het enige dat ik voor me zie is een jong meisje die haar hele bewuste leven heeft doorgebracht in een omgeving met een grote sociale controle waarin dingen als inenten 'not done' zijn, omdat men vindt dat men schatplichtig aan een god die de mensheid zo lief heeft gehad, dat hij zijn enige zoon heeft opgeofferd. Bewuste keuze ?, zou kunnen, maar ik twijfel er sterk aan.

  8. Net niet, Marloes! Het lijkt erg objectief om een waaier aan keuzen voorgeschoteld te krijgen en dan te kiezen (of niet). Maar het resulteert mijns inziens niet in een eigen engagement. En geen geloof zonder engagement: het verschil tussen het afstandelijk kennen en het beleven.
    Bovendien verleidt zo’n afstandelijkheid tot een eng superioriteitsgevoel: ik ken het ganse gamma, ben die categorieën dus ontgroeid.
    Door alle sporttakken te kennen word je nooit een gepassioneerd voetballer.

    1. mungkin disebabkan oleh &#ma20;ke82ndegan” kita dalam memaknai ibadah puasa yang kita jalani saat ini sehingga merasakan apa yang mas kw bilang sebagai sebuah kekosongan…..rasa yang juga saya rasakan dan banyak terjadi pada kaum muslim pada umumnya.mudah-mudahan suasana ramadhan tahun ini kita semua bisa memecah kemandegan tersebut.Selamat beribadah shaum, mohon maaf lahir dan bathin atas semua kesalahan yang pernah dibuat.

  9. Pingback:Het tijdperk van de ongelovige? | Anton de Wit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *