Het tijdperk van de ongelovige?

De benige S van Sepultura heeft menig wiskundeschrift gesierd, tussen de vishaken van Metallica, het hoekige runenschrift van Slayer, de bloedvlek van Morbid Angel. Als puber beheerste ik de iconische metallogo’s beter dan de sinus en de cosinus en de tangens. Dat is al weer zo’n twintig jaar geleden. Mijn belangstelling voor het genre is inmiddels allang vervlogen; voor Sepultura het vlugst, sinds die Braziliaanse band steeds meer tribale instrumenten tussen de overstemde gitaartapijten ging vlechten, en saaie ecologisch-activistische teksten in de microfoon ging brullen. Maar onlangs werd ik bij toeval toch weer aan de band herinnerd; ik zag dat de Brazilianen een nieuwe videoclip uitgebracht hadden, getiteld The Vatican. Tja, dan móet ik even kijken en luisteren natuurlijk. Weet je wat, kijk en luister even mee.

[iframe width=”560″ height=”315″ src=”//www.youtube.com/embed/SSqYDgT-ykg” frameborder=”0″ allowfullscreen]

Jammer van het tergend lange intro, maar verder vind ik het eigenlijk best een lekker nummer. Het haalt het niet bij de puntige furie van Arise of de rollende razernij van Refuse/Resist, maar goed, jeugdsentiment zal mijn beoordeling zeker kleuren. Aan de vormgeving van de clip wil ik niet veel woorden vuil maken. Sepultura doet een Dan-Browntje. Sinister sfeertje, hypocriete prelaten, albino-monniken, hints naar hoererij, drugsgebruik en machtswellust, een royale scheut sadomasochistisch gedoe. Precies hetzelfde anti-paapse vaatje als waar David Bowie vrij onlangs ook nog uit tapte.

De tekst dan. Alle begrip wanneer je die niet zo goed verstaan hebt, dus ik zal je er even bij helpen – ik heb als puber zo veel gruizige death, black en thrash metal geluisterd, dat zanger Derrick Green voor mij klinkt als een logopedist voor een klas vol slechthorenden. Afijn, de tekst past bij het decor, zoals te verwachten valt:

A bloody revolution in the name and love of Christ
Sadistic pedophile, abusers of lies and lust
The power of the church over men’s intellect
A story of sacred swords – the darkest age of mankind

Ik vraag me werkelijk af wat Sepultura ons probeert duidelijk te maken. Over welke ‘bloederige revolutie’ gaat het precies? De pedofilieschandalen waar in de volgende regel op wordt gezinspeeld? Hoe je daar verder ook tegenaan kijkt, je kunt die toch moeilijk een ‘revolutie’ noemen. Is de ‘macht van de kerk over het menselijke intellect’ dan een revolutie? Vast en zeker – het christendom is een uitermate rationele religie, en de historische betekenis voor de vorming van het menselijke intellect kan nauwelijks overschat worden, maar ik betwijfel of Sepultura dat bedoelt. De laatste regel van dit couplet spreekt over een ‘verhaal van heilige zwaarden’… klinkt goed, maar welk verhaal is hier precies bedoeld? De Latijnse frase die aan het begin getoond wordt is een bijbeltekst: de beroemde en makkelijk mis te verstane frase van Jezus dat Hij niet gekomen is om vrede te brengen, maar het zwaard. Maar da’s maar één zwaard, en niet per se een heilige. Gaat het om de kruisvaarten, ook zo’n veelgebruikte stok om het christendom mee te slaan? Verderop zingt Green: “Crusaders, the knights of sacrifice/Dictators of change”. Zijn die kruisvaarders nu de dictators van de verandering, en is daar dan die bloederige revolutie mee bedoeld? Of zijn die dictators de pausen die tot twee keer toe opgedreund worden:

 Alexander VI – Boniface VIII – Pius IX
John XXIII – Damasus I – Pius XII

Een gemêleerd gezelschap, maar dictators? Alexander VI is een Borgia, een van de roemruchte Renaissancepausen, en dus wel een usual suspect. Bonifatius VIII werd weliswaar door Dante in de hel afgebeeld, maar geldt toch als een belangrijke middeleeuwse paus, die veel betekend heeft voor de onafhankelijkheid van het kerkelijk gezag van het wereldlijke gezag. Pius IX bekrachtigde een tweetal belangrijke, ook makkelijk mis te verstane dogma’s (Maria’s onbevlekte ontvangenis en de pauselijke onfeilbaarheid). Johannes XXIII, wiens heiligverklaring ophanden is, geldt als één van de populairste pausen van de vorige eeuw en valt in dit lijstje nog het meeste uit de toon. Damasus I is dan plots weer een paus uit de 4e eeuw, die niet zo heel fris geweest schijnt te zijn. Pius XII was paus tijdens de Tweede Wereldoorlog, en het wordt steeds meer duidelijk hoe veel hij achter de schermen betekend heeft voor het lot van de joden.

Over deze pausen zingt Sepultura dat ze “a disgrace to the chair of Peter” zijn, dat ze “violent deaths” op hun geweten hebben en “banquets and evil orgies” plachtten te organiseren “in the heart of the holy see”. Toe maar. Dat van die banketten schijnt te kloppen in het geval van paus Damasus. Maar verder is het toch een tamelijk kras lijstje beschuldigingen aan het adres van een tamelijk willekeurig lijstje pausen.

En dan het refrein:

Reign of dark skies, walls of death and silence!

Hè? Welke donkere luchten? De donkere luchten die zich in Dan Brown-films steevast boven de koepel van de Sint-Pieter verheffen? En waar staan die ‘muren van dood en stilzwijgen’ precies? Jongens, ik geef het op, ik kan er niks van bakken.

Ja maar ho eens…

…What did you expect? Ik weet het, het is maar een lawaaiig liedje, waarom zou ik er een duidelijke en doorwrochte boodschap in verwachten? Geen mens luistert toch nooit naar de teksten en daarbij: metal is toch nooit heel diepzinnig? (Van meerdere death metalbands is bijvoorbeeld bekend dat zij hun songteksten over enge ziektes woord voor woord overschrijven uit medische encyclopedieën.)

Dat alles weet ik heel goed, en op zichzelf zou dit liedje ook niet eens een tekstanalyse waard zijn, ware het niet dat ik het symptomatisch vind voor een breder en dieper verschijnsel, dat niet alleen de metalscene maar onze hele hedendaagse populaire cultuur aankleeft. Namelijk de gemakzucht waarmee religie bekritiseerd wordt – iets dat ik onlangs ook al bij Ellen ten Damme signaleerde.

Sepultura - The VaticanMaar in de metalscene is dat allemaal nog net wat meer uitgesproken – of uitgebruld – aanwezig. Met de agressie waarmee in dit genre het atheïsme of de afkeer van de religie beleden wordt, heb ik weinig moeite. Sterker, ik heb er altijd wel waardering voor gehad. Als je dan toch het christendom wil verfoeien, doe het dan op z’n minst met de nodige geestdrift. Maar daarmee kom ik bij het eigenlijke probleem: die geestdrift is meer verpakking dan inhoud. In de clip van The Vatican staan de leden van Sepultura recht tegenover de gehate geestelijken, ze tarten ze, dagen hen uit, schreeuwen tegen ze. Maar wat ze schreeuwen is een warboel van loze kreten, van op Wikipedia bij elkaar geharkte pausennamen, van dooddoeners uit het standaardrepertoire van de slecht geïnformeerde atheïst. De rauwe boosheid van de metal is een lege huls, altijd al geweest; een ongerichte woede, een aanstekelijke afkeer van alles en iedereen, die bij pubers (of mensen die weigeren volwassen te worden) goed verkoopt en daarom uit commercieel oogpunt in stand gehouden wordt.

Hoe gratuit de boosheid in de muziek is, ontdek je wanneer je een tijdje vertoeft onder de metalheads; in werkelijkheid zijn veruit de meeste fans én muzikanten heel aardige, kalme, verstandige gasten. Ja, er zitten een paar fanatiekelingen bij, betweters die wel eens een boek gelezen hebben en menen dat ze het grote boze christendom doorzien hebben, die koketteren met occultisme en zwelgen in hun verwende misantropie. Doorgaans worden die irritante figuren dan de zanger en tekstschrijver van de band. De rest van de band haalt de schouders op voor de antichristelijke boutades van de frontman; zij willen gewoon een stevige pot herrie maken en daarna een even stevige pot bier drinken aan de bar. Dat is de metalwereld: een handjevol naargeestige idealisten, een zwik meelopers, en een grote massa die het allemaal geen moer interesseert. Ik zat er midden in, sterker nog, ik was zélf die irritante, betweterige brulkikker van ons kansloze lokale metalbandje, totdat ik moe werd van het wereldje, moe van de muziek, moe vooral ook van mezelf, en ik tenslotte zelfs van mijn ongeloof viel.

Het is het tijdperk van de ongelovige, proclameert Sepultura in een ander nummer op het nieuwe album.

[iframe width=”560″ height=”315″ src=”//www.youtube.com/embed/eWILExgA5GE” frameborder=”0″ allowfullscreen]

Ik heb over dat statement lang nagedacht. Maar ik geloof er uiteindelijk toch niet in. Oprechte, redelijke atheïsten zijn niet bijzonder talrijk. Vaak zijn ze niet zo luidruchtig als hun meer gemakzuchtige ongeloofsgenoten. En met hen valt doorgaans best een goed gesprek te voeren – voor wie daar een digitale neerslag van wil zien, kan ik de website Strange Notions aanbevelen: een katholieke apologetische site, die ook ruimte laat aan intelligente atheïstische gastauteurs, en zo een eerlijk, open en fundamenteel debat gaande houdt. Maar zulke intelligente uitwisselingen blijven een zeldzaamheid, want gemakzucht en intellectuele luiheid regeren, zowel onder gelovigen als onder ongelovigen. De gemakzucht van die laatste groep werd onlangs nog treffend op Broodje Paap beschreven. En de voorhoede van dat luie, slecht geïnformeerde en amper beargumenteerde atheïsme is in de metalwereld te vinden. Daarmee geconfronteerd kunnen we weinig anders doen dan het domme geschreeuw zwijgzaam en stoïcijns over ons heen laten komen, zoals de geestelijken in die clip van Sepultura doen.

Nee, het is niet het tijdperk van de ongelovige. Het is het tijdperk van de onverschillige. En dat is vele malen erger.

8 gedachten over “Het tijdperk van de ongelovige?

  1. Dat de kerk ten onrechte wordt verfoeid is nog tot daar aan toe, maar het liedje rijmt niet eens! Toen wij nog jong waren konden atheïsten tenminste nog fatsoenlijk rijmen! Dat is toch wel zeer bedroevend voor een religie die het eigen intellect aanbidt.

  2. Als een marginaal verschijnsel, dat binnen het hele metal-spectrum weinig gewicht in de schaal legt. Ik zal je eerlijk zeggen: ik ben nooit een groot liefhebber geweest van christelijke metal. De meeste bands zijn domweg niet om aan te horen – al zijn er goed uitzonderingen, zo heb ik me vandaag op Twitter laten vertellen (en sommige van de suggesties die werden gedaan klinken inderdaad wel aardig).

  3. Grappig, ik ben ooit een tijdje van de Helloween en Gamma Ray brigade geweest. Volgens mij komt dat nog het dichtst bij iets Christelijks. I.H.A. beperkt metal zich tot een uitstekende vertolking van het protestantse begrip van de Ellende. De verlossing en de dankbaarheid laten zich volgens mij nauwelijks vertalen in metaljargon. Maar goed een diepe 'ellende' ervaring kan wel een goede voorwaarde zijn voor een stevige bekering.

  4. Ter info: leden van de Noorse black metal bands Mayhem en Gorgoroth zijn – tja, hoe zal ik het zeggen – belijdende satanisten. Overigens ben ik zelf geen metalhead, nooit geweest ook.

    1. Inderdaad, dat is het gedweep met occultisme waar ik al naar verwees… Ook dat ‘satanisme’ is vaak niet veel meer dan een pose, een provocatie, en heeft als je doorvraagt weinig om het lijf. Ik interviewde eens een Noorse black metal-muzikant die kerken in brand had gestoken (een heuse rage in Noorwegen destijds, begin jaren ’90). Hij had niet echt een antwoord op waarom hij dat deed. Het was een timide, schuchter mannetje – mijn indruk was dat het vooral een kwestie van puberale meeloperij was.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *