Lof der onderdanigheid

Een vast toevallige, maar toch merkwaardige samenloop: precies in de week dat Fifty Shades of Grey onze bioscopen overspoelde, bezocht ook de Italiaanse bestsellerauteur Costanza Miriano ons land om de Nederlandse vertaling van haar twee boeken te presenteren: Trouw en wees onderdanig en Trouw en sterf voor haar. Zowel die boeken als de genoemde film draaien om een controversieel thema: vrouwelijke onderdanigheid. Maar de wijze waarop dat thema bekeken en ingevuld wordt, kon haast niet verder uit elkaar liggen. Nee, niet als grijstinten. Als zwart en wit.

Costanza Miriano.
Costanza Miriano.

Voor wie de Fifty Shades-hype, heel verstandig, links heeft laten liggen: de film en de boekenreeks waarop die gebaseerd is, gaan kort gezegd over een vrouw die zich in een erotische affaire stort met een heerszuchtige man die haar letterlijk en figuurlijk als voetveeg gebruikt. Als Costanza Miriano het over onderdanigheid heeft bedoelt zij nadrukkelijk iets anders, zo zei zij bij de perspresentatie in ’s-Hertogenbosch (waar ik het genoegen had haar te ontmoeten en interviewen): “Onderdanig zijn is niet hetzelfde als een voetveeg zijn. Het gaat erom dat je als vrouw een steunpilaar bent, die de man en het hele gezin draagt. Dat is geen zwakke, passieve houding, maar juist een heel krachtige houding, waarmee je mensen kunt helpen.”

Controverse

Miriano’s visie is dus een positieve, gericht op een harmonieuze en liefdevolle relatie tussen man en vrouw. Fifty Shades steekt daar flets tegen af: daarin draait het enkel om seks, van een relatie is überhaupt geen sprake, laat staan van liefde, de hele beschreven affaire is onevenwichtig en destructief. Toch is dat verhaal door menigeen de hemel in geprezen als een kroon op de emancipatie en seksuele bevrijding van de vrouw, terwijl het werk van de katholieke Costanza Miriano wereldwijd verguisd is als knechtend, ouderwets, reactionair. In Spanje is zelfs een poging gedaan om haar boeken te verbieden, en ook in eigen land kreeg zij een storm van kritiek over zich heen. (“Ik krijg veel hatemail”, vertelde zij me. “En in het publieke debat word ik afgeschilderd als een krankzinnige.”)

En dat terwijl het niet eens haar bedoeling was om controversieel te zijn. “Ik dacht dat ik misschien honderd exemplaren van het boek zou verkopen, waarvan tien aan mijn moeder en tien aan mijn zus.” Tot haar eigen verbazing bleek de respons echter enorm, en het verkoopsucces was navenant, met diverse herdrukken en vertalingen, nu dus ook in het Nederlands. “Blijkbaar raakt het een gevoelige snaar. Maar ik wilde zeker niet provoceren of vrouwen beledigen. Ik dacht dat ik juist aardig was voor vrouwen.”

Illusie

Trouw en wees onderdanigTrouw en wees onderdanig, haar eerste en meest ophefmakende boek, bestaat uit geestige en begeesterde brieven met (veelal ongevraagde) adviezen aan vriendinnen. “Ja, het zijn echt bestaande vriendinnen tot wie ik mij richt in het boek. Ik heb enkel de namen veranderd. Soms belde er een vriendin op die zei: ‘Ben ik Margharita?’ Ik ontkende het altijd maar.”

Haar adviezen op om het even welke liefdes- en andere bestaansperikelen laten zich steeds kort samenvatten als: trouw met hem, probeer hem niet de baas te zijn, en neem nog een kind. “Dat werkt altijd, ja”, lacht Miriano. “Het grote probleem is dat wij vandaag de dag zo moeilijk tevreden kunnen zijn. We willen het perfecte leven, de perfecte baan, de perfecte partner, het perfecte huis. We zoeken altijd naar iets meer, iets beters. Maar het probleem ligt niet buiten onszelf maar in onszelf. We moeten leren er iets van te maken met wat ons gegeven is. In Rome zeggen we: je moet koken met wat je in de koelkast hebt. Natuurlijk moet je goed bedenken met wie je trouwt, maar zodra je de keuze hebt gemaakt moet je niet blijven dromen over andere keuzes die je gemaakt had kunnen hebben. Dan leef je in een illusie.”

Manipuleren

Onderdanigheid betekent volgens Miriano dan ook: je man accepteren zoals hij is. “Een vrouw trouwt met een man in de hoop dat zij hem kan veranderen. Ze wil een 2.0-versie van hem maken. Een man aan de andere kant trouwt met zijn vrouw in de hoop dat ze nooit zal veranderen. Dat ze altijd die jonge en aantrekkelijke vrouw blijft waar hij verliefd op werd.”

Trouw en sterf voor haar“Ik denk dat vrouwen op de eerste plaats de verleiding moeten weerstaan om hun mannen te beheersen, te manipuleren.  Aan de andere kant is de verleiding van de man om zich niet helemaal te geven aan zijn vrouw en gezin, om altijd een stukje voor zichzelf te houden waar zijn gezin niet bij kan. Hij trekt zich terug, of dat nu in zijn iPad is of in een voetbalwedstrijd op tv.” Dat is het belangrijkste thema van haar tweede boek, dat meer naar de mannelijke inbreng in relaties kijkt: Trouw en sterf voor haar. Ja, die titel (net als die van haar andere boek ontleend aan Paulus’ brief aan de Efeziërs) mogen wij desnoods best letterlijk nemen, zegt zij. “Maar sterven wil vooral ook zeggen: dat stukje voor jezelf opgeven, jezelf volledig geven in de relatie. Dat vraagt ook weer een goede basishouding van de vrouw. Als vrouwen leren onderdanig te zijn in de zin van ondersteunend, uitnodigend, dan zal een man ook eerder bereid zijn om alles voor haar op te geven, om voor haar te sterven.”

Irritatie

Ook in dat tweede boek richt zij zich dus indirect en vaak ook direct tot vrouwen, zo geeft zij toe. Dat ligt haar nu eenmaal het beste. Ja, sommige vriendinnen hebben haar adviezen opgevolgd, vertelt zij. En reageren positief. Ze krijgt gelukkig ook veel reacties van bekenden en van vreemden, die zeggen dat de inzichten van Miriano hun leven en relatie fundamenteel en ten goede veranderd hebben.

Maar er blijft ook veel irritatie over haar standpunten. Hoe verklaart zij dat? “Sinds de seksuele revolutie en de opkomst van het feminisme kunnen veel mensen het idee niet verdragen dat we God niet zijn. Dat we andere mensen nodig hebben, dat anderen soms beter weten wat goed voor ons is dan wijzelf. Dat strijkt de hedendaagse mens tegen de haren in, ze zijn allergisch voor termen als ‘gehoorzaamheid’ en ‘onderdanigheid’. We accepteren niet dat onze almacht beperkt is. Dat is ondraaglijk.”

Juiste strijd

Toch: ook zijzelf is in alle opzichten een normale, moderne vrouw. (“Mijn man betwijfelt dat soms, zeker als het over computers gaat.”) Zij is moeder van vier kinderen, maar werkt fulltime bij een televisiestation, zij loopt marathons, en zag ook nog eens kans om een paar boeken te schrijven – iets wat zij bij voorkeur midden in de nacht doet. Zij waardeert de mogelijkheid om dat te doen, pleit niet voor een terugkeer naar een gedroomd vroeger-toen-alles-beter-was.

Constanza Miriano bij de boekpresentatie in Den Bosch.
Costanza Miriano bij de boekpresentatie in Den Bosch.

“Ik ben de generatie van mijn moeder dankbaar, die voor ons het recht heeft bevochten om te studeren en te werken. Ik denk dat het destijds de juiste strijd was. Maar inmiddels is het niet meer de juiste strijd. Toen moesten vrouwen vechten om te werken, ook al waren ze moeder. Nu moeten we het recht bevechten om moeder te zijn, ook al werken we.”

Minnaar

“Dat is niet zo makkelijk. Ik moest weer gaan werken toen mijn kinderen drie maanden oud waren. De wet in Italië is zo dat je anders je baan verliest. Ik gaf nog borstvoeding, mijn afgekolfde melk liet ik in de koelkast achter voor de babysitter, en in de auto naar mijn werk huilde ik de hele tijd. Ik geloof niet dat de emancipatie zo’n voordeel is voor vrouwen. Sterker nog, we verliezen er heel wat door. Ik verloor er heel wat belangrijke momenten in de vroegste ontwikkeling van mijn kinderen door. En nog steeds: als mijn kinderen iets belangrijks hebben kan ik daar geen vrij voor krijgen. Dat wordt simpelweg niet begrepen. Ik moet dan een smoes bedenken, zeggen dat ik naar de dokter moet. Ik kan zelfs nog beter zeggen dat ik een afspraakje met mijn minnaar heb – dat is maatschappelijk nog meer geaccepteerd dan zeggen dat ik naar een schoolvoorstelling van m’n kind moet.”

Liefde en relaties in tijden van Fifty Shades of Grey. Wie dat een bevrijding van de vrouw noemt, hangt een andere definitie van vrijheid aan. Ziet Costanza Miriano zichzelf dan als een feminist in een eigen, andere betekenis? “Ik weet het niet, ik hou niet van dat woord. Ik denk dat feminisme een valkuil is gebleken voor vrouwen. Het gaf ons het idee dat we het recht hadden als mannen te zijn. Maar we zijn niet hetzelfde als mannen, we zijn anders, we vullen elkaar aan. Dus ik wil niet dezelfde rechten. Ik wil andere rechten. Misschien zelfs meer rechten, maar in elk geval andere. De kwaliteit van een beschaving, zo zei paus Johannes Paulus II al, is afhankelijk van het geestelijke niveau van de vrouw. Daar ligt onze eigenlijke missie.”

Meer informatie

Costanza Miriano: www.costanzamiriano.com.
Uitgeverij Betsaida: www.betsaida.org.

3 gedachten over “Lof der onderdanigheid

  1. Ik lees dit artikel een klein beetje later, maar vooral de alinea’s over ouderschap en -verlof gaven me nieuwe indrukken. Sinds jaar en dag hoor ik in de discussie rondom parttime-werkende Nederlandse moeders dat dit soft van ze is. Dat omringende landen (al sinds ze ‘dankzij’ de Eerste Wereldoorlog wel aan het werk moesten) moeders veel meer uren werken en daar geen schuldgevoel aan overhouden. Zoals we allemaal kunnen zien komen de kinderen in die landen weinig tot niets tekort op het opvoedkundige vlak. Ik dacht dus echt dat in alle andere Europese landen veel makkelijker over arbeidsuren werd gedacht door moeders. En zie hier. Ik ben daar meer over gaan zoeken op internet en vooral Britse nieuwsberichten kwamen naar boven over moeders die zich volgens breed onderzoek ongelukkig voelen als ze serieuze werkweken maken. Dus het is geen Hollandse sentimentaliteit – denk ik dan.
    Dank je, Anton.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *