Nabije toekomstmuziek

Vaarwelhotel. Klaar-met-leven-wet. Laatste-wil-pil. De jeukende eufemismen van de voorstanders van het ‘waardig levenseinde’. Vonne van der Meer typeert dit zalvende euthanasietaaltje treffend in haar nieuwste roman Winter in Gloster Huis.

Winter in Gloster HuisHet boek heeft iets van een parabel – twee broers, een erfenis van hun vader, de opgave er iets goeds mee te doen – zonder ergens belerend te worden. Het heeft iets van een fabel – twee spiegelbeeldige hotels, aan weerszijden van een meer, een roeibootje dat ’s nachts heimelijk van de ene naar de andere oever vaart – zonder onrealistisch te worden. Het heeft iets van een dystopie, zonder alarmistisch of drammerig te worden. Eerder is het een subtiele dystopie: Winter in Gloster Huis speelt in een nabije toekomst die akelig veel op ons heden lijkt. Waar de ‘Virtuele Zorg’ via camera’s in de gaten houdt of een oudere niet tot diep in de middag in ochtendjas rondloopt. Waar hulp bij zelfdoding steeds verder maatschappelijk en wettelijk geaccepteerd wordt (“Geen middeleeuwse toestanden meer, ondraaglijk en uitzichtloos lijden was niet langer het criterium.”). Waar ‘weigerartsen’ het steeds moeilijker krijgen, en waar zieke of eenzame ouderen die géén euthanasie willen steeds meer met de nek worden aangekeken. De klassieke achterbankmeezinger is hier van toepassing: We zijn er bijna, maar nog niet helemaal. Het Vaarwelhotel klinkt helaas als zeer nabije toekomstmuziek. Hopelijk is tegenhanger Gloster Huis – genoemd naar een personage van Shakespeare wiens zelfmoord op slimme wijze verhinderd wordt – dan ook niet ver weg.

Verwantschap

Onwillekeurig moest ik bij het lezen van deze roman denken aan het indrukwekkende pamflet Lof der onvolmaaktheid van journalist Gerbert van Loenen, een zeldzaam tegengeluid in een land dat euthanasie slechts als een vanzelfsprekendheid, een verworvenheid wil zien – ik interviewde hem er eerder over, voor Filosofie Magazine.

Vonne van der Meer. Foto: Annaleen Louwes.
Vonne van der Meer. Foto: Annaleen Louwes.

Onlangs interviewde ik voor datzelfde tijdschrift ook Vonne van der Meer. Toen ik bij de schrijfster thuis kwam, viel me direct op dat het essay van Van Loenen op haar keukentafel lag. Ook zij zelf had de verwantschap opgemerkt. En trouwens ook met eerder eigen werk: in 1995 publiceerde Van der Meer het korte verhaal Bericht uit de bezemkast. (Het verscheen in Tirade en Trouw, en later in de heruitgave van de verhalenbundel Het limonadegevoel.) Daarin doemt eenzelfde soort angstbeeld op vanuit een nabije toekomst, geestig en grimmig beschreven: een oudere vrouw die met een simpele beenbreuk in het ziekenhuis belandt, en dan de stilzwijgende druk vanuit verzorgend personeel en haar eigen kinderen voelt groeien om een ‘waardig’ einde aan haar leven te laten maken. Winter in Gloster Huis is een fijnzinnige nadere uitwerking van dit gegeven. Er zitten trouwens wel meer knipogen naar eerder eigen werk in de roman; subtiele ‘cameo’s‘ voor personages uit onder meer Eilandgasten en De vrouw met de sleutel. De boodschap is helder: we gooien te makkelijk dingen weg, van oude boeken tot oude mensen. Van der Meer laat zien dat het anders kan, geeft zelf het goede voorbeeld: net als hoofdpersoon Noor, krijgen ook haar oude personages een tweede leven in Gloster Huis.

Luchtig

Het was een geanimeerd gesprek, over de genoemde stilzwijgende sociale druk, haar eigen angst voor eenzaamheid en de dood, haar geloof en voorstellingen van de hemel, de (on-) voorstelbaarheid van zelfmoord, haar mensbeeld en schrijverschap. De neerslag van het gesprek zal te lezen zijn in het novembernummer van Filosofie Magazine. Maar de roman zelf is nu al te lezen, en zeer de moeite waard. Wie uit het voorgaande de indruk heeft gekregen dat het een zwaarmoedig of zwartgallig boek is, heeft het mis. Tijdens het interview vroeg Vonne van der Meer op een gegeven moment aan mij: “Heb je er toch ook wel een beetje om kunnen lachen?” Ik kon in alle eerlijkheid bevestigend antwoorden. Hoe dystopisch ook, Winter in Gloster Huis blijft toch opvallend luchtig, menselijk, tragikomisch. Van harte aanbevolen.

Boekgegevens

Vonne van der Meer, Winter in Gloster Huis, uitgeverij Atlas Contact, 144 blz., ISBN 9789025446222, € 17,99. Meer informatie/bestellen: website uitgever.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *