Sonnet voor Schillebeeckx

Leeszaal. Een sonnet voor Edward Schillebeeckx (1914-2009)
Door Anton de Wit

lange rijen metalen kasten
oude boeken, nieuw plastiek
hermeneu-, mys- en dogmatiek
zinnen die op één blad niet pasten

hij schuifelt hier nog altijd rond
— broos en breekbaar
maar pienter, strijdbaar —
en weet waar ieder boek ooit stond

zijn wendbare geest ontsnapt aan de tucht
maar niet aan de tijd; hij gaat ten
onder in deze stille leeszaal. iemand zucht

en opent de ramen; rumoer van de straten
— waarom? om de frisse buitenlucht
erin, of om zijn geest eruit te laten?

17 gedachten over “Sonnet voor Schillebeeckx

  1. Men zegt : van de doden, niets dan goeds. En hoe prachtig sluit Uw sonnet hierop aan.

    Als 21 jarige ben ik destijds (1961) geleerschoold
    met “CHRISTUS Sacrament van de Godsontmoeting” en het
    heeft toendertijd diepe indruk op mij gemaakt. Ik heb
    het nog steeds in de boekenkast staan.

  2. Men zegt : van de doden, niets dan goeds.

    Dat zegt men ja, maar erg goed is dat niet. Schillebeeckx heeft zo enorm veel slechts voor de Kerk gedaan, en daar ga ik in ieder geval niet over zwijgen. Anton, zo te lezen, ook niet (ik lees in ieder geval niet alleen maar positiefs in zijn sonnet). En Observatrix heeft een eerlijke post geschreven, waarin ze het niet mooier voorstelt dan het is.

    Ik ben ervan overtuigd, dat het beste is wat we kunnen doen: bidden, bidden en nog eens bidden voor zijn zielenheil. Hij zal dat gebed hard nodig hebben (als het überhaupt nog zin heeft, maar dat zullen we nooit weten).

  3. Ik ben zeker niet louter positief, maar ook zeker niet louter negatief. Hij lijkt mij wel degelijk een belangrijk en gezaghebbend intellectueel, ook (misschien zelfs vooral) internationaal. Dat hij geprobeerd zou hebben de Kerk ‘kapot te maken’ vind ik eerlijk gezegd een nogal dubieuze en tendentieuze bewering. Ja, hij is door het Vaticaan met argusogen bekeken, maar hij is toch nooit veroordeeld? Ik wil hem niet ophemelen, maar evenmin door het slijk halen. Dat hij mag rusten in vrede.

  4. @ Anton

    Dat hij geprobeerd zou hebben de Kerk ‘kapot te maken’ vind ik eerlijk gezegd een nogal dubieuze en tendentieuze bewering.

    Ik zeg niet dat dat zijn bewuste doel was, maar wat hij schreef, ging wel regelrecht tegen de rechtzinnige katholieke leer in. Hij heeft daarmee velen van diezelfde leer afgebracht. De Kerk kapotmaken kan niets of niemand, maar Schillebeeckx heeft op de Nederlandse Kerkprovincie wel een desastreuze invloed gehad, daar blijf ik bij.

    @ Francis

    Edward Schillebeeckx, Jezus, het verhaal van een levende.

    Over dat soort boeken, zoekende naar een ‘historische Jezus’ net of dat iemand anders zou zijn dan de Jezus zoals wij door de Kerk kennen, schrijft paus Benedictus XVI het volgende:
    “Het historisch-kritische onderzoek [vanaf de jaren vijftig van de 20e eeuw] leidde tot steeds subtielere onderscheidingen in de lagen van de traditie. Daarachter werd de figuur van Jezus […] steeds onduidelijkere en vager.[…] de reconstructies van […] Jezus werden allengs tegenstrijdiger […] Wie een aantal van deze reconstructies naast elkaar legt, kan spoedig vaststellen dat ze veeleer een weergave zijn van de auteurs en hun eigen idealen, dan dat ze een vaag geworden icoon weer herstellen.” (“Jezus van Nazareth – deel 1, Van de doop in de Jordaan tot de Gedaanteverandering”, p. 9). De paus wijst de historisch-kritische methode an sich niet af, maar zegt dat ze alleen ingebed in een bredere basis van geloof (namelijk: dat wat de Kerk van alle eeuwen gelooft) kan leiden tot vooruitgang. Wordt ze daaruit losgeweekt (en dat is wat o.a. Schillebeeckx heeft gedaan), dan verwordt de Jezus die met deze methode wordt gevonden, tot een vaag persoon uit het verleden en die niets meer met ons christelijk geloof te maken heeft. Iets wat – en dit zijn mijn eigen woorden – misschien vergelijkbaar is met de wetenschappelijke methode: als die wordt gebruikt om te kijken naar het ‘wat’ (bijv big bang, evolutie), is ze absoluut geen bedreiging voor het geloof in God. Maar zodra ze verheven wordt tot dé methode om de werkelijkheid en het leven te duiden, dan verwordt ze tot sciëntisme, een materialistisch levensbeschouwing die God uitsluit.

    Ik heb geen expliciete veroordeling van Schillebeeckx door het Vaticaan nodig om zijn schrijfsels te (h)erkennen als niet- of zelfs anti-katholiek. Bovenstaande is duidelijk genoeg. Ik lees ze niet – niet omdat ik dat niet zou durven of vind dat ik het niet mag – maar omdat er veel te veel is te lezen wat wel geloofsopbouwend is voor mij. Ik zet Schillebeeckx daarbij op eenzelfde niveau als niet-christelijke schrijvers, van wie ik weet dat ze interessante dingen hebben geschreven die ik best nog wel eens zou willen lezen, maar waar ik simpelweg niet aan toekom (en nooit aan toe zal komen, vrees ik) zolang er nog zoveel goede christelijke lectuur is.

  5. O-antifoon

    Hij zocht die de Levende is
    Wars van gebaande wegen,
    Kreeg vele winden tegen
    Eindeloos formulerend tussen licht en duisternis.

    Hij boog zich letter na letter
    Over God als ontmoeting in het menselijk gebeuren,
    Met vragen die menige orthodox deden treuren,
    En werd bestempeld als een ketter.

    Toch straalt boven een stal
    in ons dagelijkse duister een heldere ster
    Van Hem die de wereld redden zal.

    Ook voor de pater, verguisd als hij was,
    Klonken hoopvolle woorden van ver:
    O Rex Gentium…ero cras!

  6. Neen, oordelen moeten we overlaten aan Onze God. Zelfs de Heilige Aartsengel Michaël durfde geen smadelijk oordeel te geven over Satan. Dus doen wij het zelfde niet over de persoon van Schillebeeckx. Ik kan nog wel terugkomen op het geschrijf van deze theoloog, want zijn bemoeienis met de Kerk is er een geweest die diepe sporen heeft achtergelaten in de Nederlandse Kerk. Dat is wel waar dunkt me.

  7. Dat onderscheid lijkt me inderdaad zeer belangrijk, en ik hoop dat in mijn reacties op deze blogpost dat ook duidelijk genoeg tot uiting is gekomen. Indien niet: dan alsnog bij dezen: het gaat me in mijn veroordelingen niet over de persoon van Schillebeeckx (sterker nog, ik zal vanavond in de Nachtmis voor hem bidden), maar over zijn ideeën en wat die hebben gedaan met onze Kerk. Als een terzijde wil ik daarbij het journaal van zojuist aanhalen, waarin een item zat over de ‘strenge’ katholieke Kerk in Nederland, waarin het niet eens meer is toegestaan om uit de kinderbijbel voor te lezen in de viering op kerstavond … ‘Samen kerk zijn’, dat was volgens een vrijwilligster waar het om moest draaien. En ik altijd maar denken dat het om Jezus draaide …

  8. De zeereerwaarde heer Schillebeeckx heeft mij met zijn werk slechts één ding geleerd: ofwel ik ben te dom voor theologie, ofwel hij is te dom om een leesbare zin te produceren.

    Bij Schillebeeckx, zijn enthousiaste adepten en evenzeer zijn vurige bestrijders, heb ik me altijd gevoeld als een klein jongetje dat alleen maar wil roepen: “kijk, de keizer heeft geen kleren aan!”

    Men bedrijft geen wetenschap door teksten te produceren waar geen hond iets van begrijpt. En men bedrijft zeker geen theologie op die manier. Ik heb minder moeite met het begrijpen van teksten van Stephen Hawking dan van teksten van Edward Schillebeeckx.

    Moge Onze Lieve Heer hem genadig opnemen in Zijn licht, maar ik heb oprecht medelijden met de engel die stenograaf is tijdens het oordeel.

  9. Pingback:Lof der zotheid of zotheid van de lof? « Laatste Dag

  10. Eduard Schillebeeckx exit.
    Eindelijk is de theoloog, Doctor, Magister, Professor Eduard Schillebeeckx op 95 jarige leeftijd geschiedenis geworden.
    Hij was de stichter, en daardoor het boegbeeld van de beruchte, opstandige 8 Mei Beweging – intussen al lang ter ziele gegaan. Hun principe werd uitstekend door een zuster verwoord, die in die periode kraaide: De Paus moet maar eens goed naar ons komen luisteren.
    Nicaragua heeft de toenmalige Paus het alleronbeschoftst behandeld. Nederland kwam op de tweede plaats dank zij E.S. en handlangers.
    Zou hij nog in aanmerking komen voor een loutering in het vagevuur, of zou hij door zijn halsstarrig gedrag zich in het eeuwig ongeluk gestort hebben?
    Zo`n vijftig jaar geleden kwam er in Engeland het boek op de markt: “God is dead.“ E.S. heeft daarover een afkeurend commentaar geleverd. Van bepaalde zijde werd hij daarover aangevallen. Toen heeft onze Grote Wetenschapper een nieuw, positief commentaar gegeven.
    Als een wetenschapper vanwege kritiek plotseling een tegengestelde mening verkondigt, is zijn gezag twijfelachtig geworden.
    Ofschoon hij de Belgische nationaliteit had, heeft hij nooit een eredoctoraat aan de Universiteit van Leuven gekregen. De reden? Hij heeft voor een Belgische rechtbank een proces met gesloten deuren gehad wegens zedenmisdrijf in Belgie. Het toenmalige weekblad DE TIJD heeft daarover een kort bericht gepubliceerd.
    Het veelgeroemde boegbeeld van de AMB ziet er niet zo fraai uit.

  11. Indertijd had Schillebeeckx voor de TV verklaard dat zijn nieuwe boek Jezus Christus …… zich als een roman laat lezen.
    Nou, ik wilde best een romantisch verhaal lezen.
    Na twee bladzijden van geleerde en nog geleerdere woorden was ik genezen van mijn hartstocht.
    O n v e r t e e r b a a r

  12. “Men zegt: van de doden niets dan goeds.”
    Dit klinkt zeer braaf christelijk.
    Het is echter zeer heidens.
    Heidenen hebben maar al te vaak een heidense angst voor hun overledenen. Die zijn boosaardig ingesteld.
    Ze moeten daarom gepaaid worden. Dus niets dan lovende woorden voor hen.

  13. Hé Anton mooie geraffineerde associatie met de bedoeling van Vaticanum II, in je laatste drie regels:

    “en opent de ramen; rumoer van de straten
    – waarom? om de frisse buitenlucht
    erin, of om zijn geest eruit te laten?”

    In de interpretatie van deze bedoeling van het openzetten van de ramen naar de wereld schuilt immers de essentie van de jarenlange (gelukkig wel weer enigszins voorbije) polarisatie in de Nederlandse kerkprovincie want: progressief katholieken meende dat de wereld door de ramen de Kerk in moest komen; Rooms Katholieken hadden de bedoeling om het Evangelie juist voor de wereld verstaanbaarder te maken.

  14. De uitspraak dat E. Schillebeeckx vanwege een zedenmisdrijf geen eredoctoraat in Leuven zou hebben gekregen verbaasd me. Ik vond deze tekst getekend met de naam Br. Casimiro Kuypers op 6 plekken op het internet (waaronder dit blog) terug:

    “Ofschoon hij de Belgische nationaliteit had, heeft hij nooit een eredoctoraat aan de Universiteit van Leuven gekregen. De reden? Hij heeft voor een Belgische rechtbank een proces met gesloten deuren gehad wegens zedenmisdrijf in Belgie. Het toenmalige weekblad DE TIJD heeft daarover een kort bericht gepubliceerd.”

    De Tijd is vanaf 1974 een weekblad, in welk jaar is dit korte bericht verschenen?
    Op 2 februari 1974 kende de Universiteit van Leuven een eredoctoraat toe, dit is nooit ingetrokken of niet toegekend.

    M.b.t. een rechtzaak en mogelijke rapportage hiervan in “De TIJD” is er het zg. Bazuin proces in ’83 en ’84 waar prof. Edward Schillebeeckx en prof. Jan van Laarhoven als getuige optraden, dit ging niet over een zedenmisdrijf maar over vermeend antisemitisme van “de Bazuin”.

    In de biografieen over Schillebeeckx is niets over een zedenmisdrijf te vinden. Schillebeeckx heeft geschreven over de seksuele moraal van de Kerk, maar dit is een andere kwestie.

    Ik herinner Br. Casimiro Kuypers aan artikel 270 van het wetboek, ik vraag me af waar deze uitspraken vandaan komen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *