Stat crux dum volvitur orbis

“De Moderator had onder de H. Mis van dien dag, van onder het hooge altaarkruis, er op mogen wijzen, hoe de noodlottig tot eeuwige omwenteling voortgejaagde jonge menschheid, zijn rust en steun hervindt onder het nooit meewentelende Kruis: stat crux dum volvitur orbis. Diepzinniger formuleerde het dien middag de feestredenaar: dat de Waarheid aan het Kruis de wereld in evenwicht houdt. Non fregerunt ejus crura: rechtstandig, ongebroken en met recht gespreide armen de wereld omvademend.”

Deze woorden schreef de dominicaanse pater dr. J. Sasser O.P., in zijn voorwoord bij de zesde lustrumrede van de katholieke studentenvereniging St. Franciscus Xaverius op 30 november 1940 in Wageningen. De genoemde feestredenaar was Anton van Duinkerken, wiens boeiende lezing later gepubliceerd zou worden onder de titel Noodlot der Intellectuelen?. De moderator waarover gesproken wordt was pater Sasser zelf.

Zie je de implicatie van diens woorden, tijdens zijn prediking in de Heilige Mis op die novemberdag in 1940? Ons land zuchtte onder het juk van een revolutionaire moderne beweging die zich tooide met het sinistere symbool van het wentelende kruis. Het Kruis van Christus mag nooit meedraaien, zo luidde de boodschap, verpakt in woorden die subtiel genoeg waren om de bezetter niet tegen het hoofd te stoten. Vandaar misschien de welluidende Latijnse leuzen, die sjiek en geleerd en daarom onverdacht klinken. De eerste leuze, tevens de wapenspreuk van de orde der kartuizers, betekent: “Terwijl de wereld draait, staat het kruis.” De tweede komt uit de Vulgaat, Johannes 19:33, en verwijst naar de Romeinse soldaten die de benen van de gekruisigde Christus niet braken.

De boodschap die Sasser en Van Duinkerken de Wageningse studenten tussen de regels door inprentten was: wees standvastig, laat je niet meeslepen door de waan van de dag. Van Duinkerken was natuurlijk al een notoir anti-fascist. In 1935 schreef hij een beroemd polemisch gedicht aan de NSB-voorman Anton Mussert, die hem badinerend had omschreven als “den zich katholiek noemenden Van Duinkerken”. De eerste strofe expliciteert de geest die vijf jaar later noodgedwongen in meer impliciete bewoording door zijn lustrumrede zou waren: 

Jawel, mijnheer ik noem mij Katholiek.
En twintig eeuwen kunnen ’t woord verklaren
Aan u en aan uw opgewonden kliek,
Die blij mag zijn met twintig volle jaren

Twintig jaar bleek nog een te genereuze voorspelling; reeds na tien jaar ging deze opgewonden kliek ten onder in het verzengende vuur dat zij zelf had aangestoken.

Ach, en wat zijn wij verder, dik zestig jaar later, op deze dag dat wij de vrijheid zeggen te vieren? De jonge mensheid jaagt zichzelf nog steeds tot eeuwige omwenteling voort. Nog steeds zijn er snobistische soldaten die postuum de benen willen breken van hen die destijds stand hielden. Nog steeds zijn er mensen die eisen dat het Kruis met de tijd meewentelt. De vrijheid die wij vandaag vieren — is die reeds verworven of nog te verwerven?

2 gedachten over “Stat crux dum volvitur orbis

  1. Of het nu 40jaar geleden is ,en nu in de moderne tijd zal er niets veranderen……of het nu oorlog is of vrede of verkiezingen…..
    De wereld draait altijd verder,maar het is wel zo dat je altijd , er niet laat afbrengen dat het kruis of het geloof in deze tijd altijd meedraait……..en zo moet dit ook!!!

  2. Pingback:Van Duinkerken blijft | Anton de Wit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *