This Theme Supports a Custom FrontPage

Neofundamentalisten en andere simplificaties

Neofundamentalisten en andere simplificaties

“Mensen denken vaak dat ik hier bij het Sociaal en Cultureel Planbureau de luxe heb dat ik hele dagen kan nadenken over religie. Was het maar waar! Het is maar een klein onderdeeltje van mijn werk. Wij doen onderzoek in opdracht van het kabinet. Dat wil graag weten hoeveel ziekenhuisbedden we in 2030 nodig hebben, en hoe we de schooluitval onder Marokkaanse jongeren kunnen stoppen. Niet of de PKN toekomst heeft en hoeveel mensen een Parabeurs bezoeken. Daar houdt de politiek zich toch niet mee bezig? Dat ik me toch soms met dergelijke vragen bezig kan houden, komt omdat het mij in hoge mate interesseert. Als ik hier weg zou gaan, is het einde verhaal.”

Wij mogen, vind ik, wel wat zuiniger zijn op Joep de Hart. Zoals blijkt uit bovenstaande woorden – die ik zelf optekende uit zijn mond, toen ik hem in 2011 interviewde voor het tijdschrift Volzin – is het niet zo vanzelfsprekend dat hij zulke mooie dikke rapporten schrijft over religie voor het Sociaal en Cultureel Planbureau. Destijds interviewde ik hem over zijn boeiende onderzoek naar nieuwe spiritualiteit (Zwevende gelovigen), zopas verscheen zijn misschien nog wel veel boeiendere studie Geloven binnen en buiten. Het is een fraai boekwerk, hier integraal te downloaden, dat je het beste leest met een wijntje, pijp en ontstoken haardvuur binnen handbereik. Het bevat namelijk veel genuanceerd verwoorde en goed onderbouwde inzichten in de wijze waarop godsdienst en spiritualiteit in onze huidige samenleving transformeren. Dergelijke kost laat je nu eenmaal het beste langzaam bezinken. Vandaar dat het zo jammer is dat onze media de boodschap onmiddellijk hapklaar en luchtdicht verpakt hadden in het folietje van een simplistische conclusie: jongere gelovigen zijn steeds vaker ‘neofundamentalisten’.

Lees verder OverNeofundamentalisten en andere simplificaties

Verlos ons van onze kennersblik

Verlos ons van onze kennersblik

Religie kent geen toeschouwers. Althans: we kunnen uiteraard wel als museumbezoekers langs de bonte prentengallerij van godsdienstige gebruiken schuifelen, en vervolgens als volleerde critici ons deskundig commentaar spuien. Maar welbeschouwd zegt dat niets. We wanen ons dan kenners omdat we datgene wat we zien in keurige kaders van historische, culturele en religiewetenschappelijke feiten en meningen hebben geplaatst, maar raken steeds op z’n best de buitenste schil, de flinterdunne opperhuid van de religie. Religie snappen is eraan deelnemen. Religie kent geen toeschouwers, slechts participanten. Het verschil wordt prachtig geïllustreerd door de korte film Via Dolorosa van Menno Otten.

Lees verder OverVerlos ons van onze kennersblik

De revolte der sleepdragers

De revolte der sleepdragers

De Filosofie Scheurkalender vertelt vandaag een anekdote over de aloude spanning tussen filosofie en theologie:

Toen men Immanuel Kant eens vroeg of hij nog geloofde dat de filosofie de dienstmaagd van de theologie was, antwoordde hij: ‘Het hangt ervan af of ze met de fakkel voorop loopt, of mevrouws sleep draagt.’

Je kunt hierin lezen dat de filosofie sinds de Verlichting de leidende rol van de theologie heeft overgenomen, maar feitelijk is dat niet wat Kant hier zegt. De filosofie loopt weliswaar met de fakkel voorop, maar is daarmee nog steeds dienstbaar aan de theologie. Overigens was die zienswijze van Kant allerminst revolutionair, want de filosofie is, zeker sinds de scholastiek, altijd de fakkeldraagster van de theologie geweest. Sleepdraagsters had de theologie al genoeg — dat waren de theologen. Waren, want onder het bedienend personeel van de theologie ontstond inderdaad een revolte, een regelrechte staking: niet de fakkeldraagsters gooiden echter het bijltje erbij neer, zoals het citaat van Kant doet vermoeden, maar de sleepdraagsters. Hun starre werkweigering heeft de laatste decennia groteske vormen aangenomen. Er is zelfs een naam bedacht voor deze grote theologenstaking: religiewetenschap.

Lees verder OverDe revolte der sleepdragers

Snipper #7: Het heidens instinct

Snipper #7: Het heidens instinct

Wederom een sprongetje in mijn vertaling van De eeuwige mens van G.K. Chesterton. (Langzamerhand ontstaat zo zicht op het geraamte van dit boek, vermoed ik.) Nu terug naar het eerste deel, het vierde hoofdstuk. Kunnen we godsdiensten zonder meer met elkaar vergelijken? Dat is de vraag die in dit hoofdstuk centraal staat. Niet voordat wij ons bewust worden van een bepaald gedeeld religieus oerinstinct in het menselijke bestaan, betoogt Chesterton. ‘Heidendom’ noemt hij dat instinct. Lees verder OverSnipper #7: Het heidens instinct