Van Duinkerken blijft

[wpaudio url=”http://audio.omroep.nl/radio5/rkk/rkkwatblijft/20111009-23.mp3″ text=”RKK Wat blijft: Anton van Duinkerken” dl=”0″]
Deze mooie uitzending van het RKK-radioprogramma ‘Wat blijft’ over schrijver Anton van Duinkerken is de moeite van het beluisteren zeker waard. Ik vond het bemoedigend om over de erfenis van deze grote katholieke intellectueel te horen. In mijn laatste boek Van klokken en klepels verzuchtte ik nog dat deze schrijver helaas vooral nog voortleeft op straatnaambordjes. ‘Wat blijft’ van zijn werk, zo voegde ik daar aan toe, zijn slechts wat “voetnoten bij Vondel”. Maar ik vind het prettig om gecorrigeerd te worden door literatuurwetenschapper Jos Joosten en Van Duinkerkens jongste zoon Bernard Asselbergs…

Anton van Duinkerken geportretteerd door schilder Theo Swagemakers. Foto: Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam

Dat mijn illustere stad- en voornaamgenoot ook vandaag de dag nog wat te vertellen heeft, heb ik onlangs overigens nog zelf mogen ervaren. Ik was uitgenodigd om een lezing te verzorgen aan laatstejaars leerlingen van een middelbare school in Kortrijk, België, over een religieus thema naar keuze. Ik besloot (in het verlengde van mijn laatste boek) iets over het ‘noodlot van de katholieke intellectueel’ te vertellen, aan de hand van enkele geschriften van Van Duinkerken – om precies te zijn diens beroemde en pregnante gedicht ‘Ballade van den katholiek’ uit 1935 en zijn minder bekende, maar niet minder pregnante lezing ‘Noodlot der intellectuelen’ uit 1940. Ik vertelde iets over de context waarin deze schrijfsels ontstonden; het oprukkende nationaal-socialisme van die dagen. Van Duinkerken stelde tegenover deze politieke gril die “blij mag zijn met twintig volle jaren” het katholicisme met een bewezen traditie van “twintig eeuwen”. Dat katholicisme weigerde het kruis “mee te laten wentelen” met de waan van de dag – een duidelijke verwijzing naar het wentelende kruis, de swastika, dat de nazi’s als embleem hadden gekozen.

Tot zover vonden de leerlingen het een prima geschiedenisles, die zij met welwillende desinteresse volgden. Maar vervolgens thematiseerde ik de actualiteit ervan: ook vandaag eisen zo veel mensen dat de Kerk het kruis laat meewentelen met de modes van vandaag. Is het niet juist goed dat de katholieke Kerk dat weigert, dwars tegen de tijdgeest in? Is het niet de taak van intellectuelen, van alle verstandige mensen, om hetzelfde te doen en te zoeken naar een “maat der eeuwen”? Afijn, ik zal niet tot in detail verslag doen van de discussies die daarop ontstonden tussen deze Belgische scholieren en mijzelf – over de Kerk en voorbehoedsmiddelen, over de positie van vrouwen en homoseksuelen, over euthanasie en abortus, over celibaat, en alle andere bekende pijnpunten – maar het zal je niet verbazen dat deze discussies levendig waren.

Dat er nu nog maar nauwelijks nationaal-socialisten zijn, maakt de strijd van Van Duikerken tegen het nationaal-socialisme niet minder relevant. Dat het katholieke Nederland uit de tijd van Van Duinkerken nauwelijks nog bestaat, maakt zijn katholicisme niet minder relevant. Ik denk niet dat Van Duinkerken zélf ooit meer zal zijn dan een voetnoot in onze literatuurgeschiedenis. Maar dat geeft niet, want hij is een mooie voetnoot. Wie meer over deze markante katholieke intellectueel wil weten, kan ik de lijvige biografie door Michel van der Plas van harte aanbevelen.

Gerelateerde artikelen:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *