Vergeten verhalen
15 juni 2010 in Fantasie & fantasieloosheid, Grappigheden, Mooi
De geest is te beperkt om zichzelf te bevatten, wist de Heilige Augustinus reeds, en “verbazing bevangt mij daarover, diepe verbazing; verbijstering grijpt mij aan”. Want hoe is het toch mogelijk, zo vroeg hij zich af in het tiende boek van zijn Belijdenissen, dat men herinneringen kan vergeten, en men zich desalniettemin herinneren kan dat men iets vergeten is?
De jeugdige makers van het bovenstaande animatiefilmpje illustreren die vergeten herinneringen of herinneringen aan het vergetene op komische wijze. Hoe gingen die sprookjes al weer? Zeven geitjes? Doe toch maar zes. In een boot? Een klok? Ja, nee, dat was bij Hans en Grietje. Ze zullen dan toch in een boot gezeten hebben.
Ach ja, zal de moderne relativist schouderophalend zeggen, zo gaan die dingen nu eenmaal: we vergeten de oude verhaaltjes, er komen nieuwe verhaaltjes voor in de plaats, niets nieuws onder de zon. Maar de kinderen die dit filmpje maakten geven de moderne relativisten geen gelijk. Hun koddige klucht ontaardt al snel in een narratieve nachtmerrie. Boeken worden verboden, dictatoriaal geweld grijpt om zich heen. Ze presenteren een waarheid als een koe: dat er iets zeer wezenlijks op het spel staat in deze oude verhaaltjes; dat zij werkelijk te belangrijk zijn om te vergeten. Al die sprookjes die over geitjes en wolven en feeën en kabouters gaan, gaan immers ten diepste over mensen, of nee, meer dan dat – over menselijkheid. Een samenleving die haar verhalen vergeet, zal zich slechts haar wreedheid herinneren. We zien het gebeuren; deze angstdroom is niet uit de lucht gegrepen. We wuiven de grote verhalen weg, nemen het woord ‘sprookjes’ alleen nog als sneer in de mond, en onze lemmingengang naar de afgrond van cynisme en barbarij noemen we ‘vooruitgang’. Ja, dit groepje Belgische scholieren heeft de tijdgeest met verbijsterende accuratesse na weten te knutselen.
Diepe verbazing greep mij dus aan over de diepzinnigheid van deze animatie – volgens de website van het prijzenswaardige Vlaamse initiatief Kidscam is dit echt geheel door kinderen van 10 tot 12 jaar in elkaar gezet. De boodschap mag somber en sinister zijn. Maar wat mij met vreugde en hoop vervult, is het feit dat juist kinderen zichzelf en ons herinneren aan wat wij dreigen te vergeten.
Reacties
Reageer op dit artikel
[...] Dit blogartikel was vermeld op Twitter door . heeft gezegd: [...]
Prachtig filmpje, bedankt! Weet dat erfgoedinstanties overal ter wereld druk bezig zijn om volksverhalen en dergelijke te bewaren, heb zelf net een toneelstuk mogen maken gebaseerd op Zeeuwse sagen en legendes. Storytelling is hip, maar helaas meer als marketingtool dan als doel op zichzelf. Speel met het idee om een voorlees/vertel-vereniging te beginnen, bijvoorbeeld in verzorgingstehuizen, weet alleen nog niet wat en hoe.
“Een samenleving die haar verhalen vergeet, zal zich slechts haar wreedheid herinneren.”
Weet ik niet hoor, ik denk dat de samenleving dan juist alle wreedheden voor het gemak vergeet. Censuur, schaamte, weggepoetst, vergeten en dus met groot risico op enge cirkeltjes. Zo van “een volk dat zijn verleden vergeet is gedoemd om zichzelf te herhalen”. Die duik in het cynisme geloof ik dan weer wel. Mooi tegengif daartegen is bijvoorbeeld ook het boek Fahrenheit 451 van Ray Bradbury, de stokoude schrijver die zo goed zijn kinderlijke verwondering bewaart/gebruikt.
Oh, ik weet dat erfgoedinstanties hun best doen om volksverhalen te bewaren, en dat is ook heel belangrijk. Maar belangrijker nog is het om ze te blijven vertellen, zodat ze ook levende verhalen blijven. Wat dat betreft vind ik de initiatieven die jij noemt – het toneelstuk, het idee van de voorleesvereniging – nog belangrijker en zeer prijzenswaardig. Hulde!
“Een samenleving die haar verhalen vergeet, zal zich slechts haar wreedheid herinneren.” Ik bedoel daarmee eerder een herinneren in daad dan in woord. Het geweld zal weer bovendrijven, als een nare herinnering. Zoiets. Je hebt natuurlijk gelijk als je zegt dat de bewuste herinnering aan geweld juist voortdurend verdrongen wordt.
“Een samenleving die haar verhalen vergeet, zal zich slechts haar wreedheid herinneren.”
‘Je hebt natuurlijk gelijk als je zegt dat de bewuste herinnering aan geweld juist voortdurend verdrongen wordt.’
Behalve als er een nieuw soort samenleving word gebouwd omdat de oude niet voldeed, bedoel je dat in die zin de wreedheid weer boven komt drijven? Dat we door de wreedheid van de oude samenleving uit te vergroten een nieuw soort samenleving kunnen bouwen, op nieuwe normen en waarden?
Nee, ik bedoel het denk ik algemener: dat de wreedheid die in onze natuur is meegegeven, komt bovendrijven wanneer wij onze cultuur verliezen. (En daarmee suggereer ik geen soort van hobbesiaans dualisme van een intrinsiek wrede, chaotische natuur versus een geordende, temmende cultuur. Ik weet dat het complexer ligt, maar feit is dat mensen wreed en gewelddadig kunnen zijn, en dat er aan de andere kant ‘humaniserende’ dingen bestaan, m.n. in religie en cultuur.)
Dat wat jij aanhaalt is (als ik je goed begrijp) weer een ander gegeven… dat een specifieke cultuur zijn morele zelfbeeld in elk geval deels baseert op het uitvergroten van morele zwakten van andere culturen – oude of nieuwe. Ook een interessant fenomeen.