Verzoening en vergeving

Onlangs interviewde ik ethicus Paul van Tongeren over het thema van de vandaag begonnen Maand van de Filosofie: verzoening. Het interview is inmiddels verschenen, in nummer 3 van Filosofie Magazine dat nu in de winkels ligt. En wie zin en tijd heeft, moet dinsdagavond 7 april a.s. maar naar café Trianon in Nijmegen komen, want dan interview ik Van Tongeren nogmaals over dit onderwerp, live ditmaal, in het kader van het maandelijkse Filosofisch Café.

Van Tongeren maakt in het interview in Filosofie Magazine een helder onderscheid tussen verzoening en vergeving. Verzoening is haalbaar, stelt hij, waar vergeving moeilijk of zelfs onmogelijk is. Want verzoening berust op wederkerigheid, op rechtvaardigheid, en is daarom tot op zekere hoogte maakbaar. Vergeving daarentegen is iets wonderlijks, iets dat zich niet laat afdwingen, en iets dat allesbehalve wederkerig is. Van Tongeren, in het FM-interview:

“Soms zelfs het tegendeel. Het sterkste voorbeeld dat ik ken is het geval van monniken in Noord-Afrika, die bedreigd werden door islamisten. Hun klooster bood geen enkele bescherming, dus ze wisten dat het een kwestie van tijd was voordat ze zouden worden afgeslacht. Dat is uiteindelijk ook gebeurd. Wat bleek? Ze hadden bij voorbaat al een brief geschreven waarin ze hun toekomstige moordenaars vergaven. Dat is absoluut dwaas! Maar wie ben ik om te zeggen dat het niet gemeend was? Hoe dan ook: van wederkerigheid was hier natuurlijk geen enkele sprake, integendeel. Bij vergeving hoort een dergelijke extreme asymmetrie, terwijl symmetrie bij verzoening wel een conditie moet zijn.”

Eigenlijk jammer dat verzoening, en niet vergeving het thema van de Maand van de Filosofie is. Want juist die dwaze, assymetrische vergeving intrigereert mij mateloos: deze heeft alles te maken met de hoogste vorm van liefde, de goddelijke caritas… Ook die ontstijgt het principe van rechtvaardigheid op radicale wijze. We hoorden het in de Bergrede, God “laat zijn zon opgaan over slechten en goeden, en Hij laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen.” (Mt. 5:45)

Maar goed, daar heb je het al, de thematiek glibbert hier als een aal weg in het religieuze. En het heet nu eenmaal de Maand van de Filosofie, niet van de theologie. De themakeuze zij de organisatoren dus vergeven. Pardon, ik bedoel natuurlijk: ik verzoen mij met hun keuze…

1 gedachte over “Verzoening en vergeving

  1. Afgelopen week hield ik een lezing over het thema Verzoening. Daarin gaf ik o.a. te kennen het niet eens te zijn met ethicus Paul van Tongeren wat betreft zijn visie op verzoening en vergeving. Maar om een lang verhaal kort te maken, zie: op http://www.denkweg.nl de artikelenpagina ‘Verzoening’.

    Dick van Biemen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *