Charisma en andere harrypotterboekverfilmingen

harry-potter-and-the-half-blood-prince-01De klassieke mythologie heeft onze taal verrijkt met tal van zegswijzen om allerlei hachelijkheden uit te drukken: tantaluskwelling, pyrrhusoverwinning, achilleshiel, sisyphusarbeid, enzovoort. Wat mij betreft kan ook een begrip uit de moderne mythologie aan ons spreekwoordenboek toegevoegd worden: een harrypotterboekverfilming, wat zoveel betekenen kan als ‘een grove onmogelijkheid’.

Ik heb de zesde film, Harry Potter and the Half-Blood Prince, inmiddels gezien. Ik moet zeggen, ik vind het ook een ware harrypotterboekverfilming om er iets zinnigs over te zeggen. Hoe te oordelen over een film waarmee je nog geen relatie hebt opgebouwd, wanneer die film een verfilming is van een boek waar je wél een relatie mee op hebt gebouwd? Voor filmmakers maakt dat gegeven iedere boekverfilming, maar in het bijzonder een verfilming van de Harry Potter-boeken waar zo veel mensen een verse relatie mee hebben, tot een vreselijke harrypotterboekverfilming. Je doet het niet snel goed bij al die dogmatische fans die op internet al maanden van tevoren driftig in de weer zijn met blokken brandhout om je als een ketter op te roken.

Laat ik om te beginnen dus maar even zeggen dat ik geen zin heb om de lucifer op het brandhout te gooien; in beginsel vond ik Half-Blood Prince een heel aardige film, die ook nog eens redelijk recht deed aan de boeken. Met zulke dikke boeken moet je nu eenmaal schrappen, dus dat bepaalde dingen niet of nauwelijks aan de orde kwamen is helemaal niet erg. Het verbaasde me zelfs hoeveel er nog wél in de film is gekomen.

De winkel van Fred en GeorgeWat ik erg goed vond aan de film is dat er — zeker in de eerste helft — weer wat meer van de luchtige speelsheid, de tongue-in-cheek humor en de verwondering voor de excentrieke tovenaarswereld in schuilde die zo typisch zijn voor de boeken van J.K. Rowling. Noem het kinderlijkheid, zonder de negatieve connotaties van kinderachtigheid. De eerste twee verfilmingen raakten die toon nog heel sterk. Maar de verbazing om merkwaardige kostuums, bewegende schilderijen en absurde bezweringen bleek bij de verwende kijkers al snel te slijten, en zeker vanaf de vierde film overheerste de puberale ernst. Steeds vaker zagen we Harry en zijn vrienden in slonzige spijkerbroek rondlopen in plaats van in tovenaarskleren, donkere wolken gingen de hemel rond Hogwarts domineren, en bewegende trappenhuizen maakten plaats voor doodse corridors. Op zich zet ook Half-Blood Prince die meer donkere traditie voort (en niet zonder reden, want ook de boeken zijn donkerder), maar er is dus weer iets meer ruimte voor speelsheid, iets meer oog voor kleurrijke details.

Eerder schreef ik dat ik (onder meer) een serieuze toon belangrijk vond voor deze film, en het lijkt wat paradoxaal, maar ook daar is de film wel in geslaagd. De romantiek had van mij wel wat minder gemogen, maar vond ik meestal toch ook weer niet té zoetsappig of puberaal hitsig.

Over de andere twee punten die ik eerder noemde ben ik iets minder te spreken. Om te beginnen met de verdieping van karakters: die viel me vies tegen. Tom Riddle, ofwel Voldemort, leerden we amper verder kennen. Draco Malfoy en Severus Snape kwamen iets vaker in beeld, maar bleven toch ook tamelijk eendimensionaal.

Michael Gambon als DumbledoreOok aan de figuur van Dumbledore werd niet gek veel toegevoegd, al moet ik wel zeggen dat het acteerwerk van Michael Gambon me ditmaal meeviel. Ik vind hem de slechtst gecaste figuur uit de complete reeks. Dumbledore hoort ongenaakbaar te zijn, gelijkmoedig, geduldig, onverstoorbaar, wijs, soms vriendelijk en kalm maar soms ook machtig en angstaanjagend. Gambon bakt er op alle fronten niets van. In The Prisoner of Azkaban was hij een tobberige zeurpiet, in Goblet of Fire was hij ongeduldig en opvliegerig, in Order of the Phoenix was hij een angstig, in het nauw gedreven katje. Allemaal zeer Dumbledore-onwaardig. Maar nu, uitgerekend in de scène waarin Dumbledore uit z’n rol valt, komt Gambon eindelijk in z’n rol. En wel in de scène in de grot, een sleutelpassage in het verhaal waarin we onmiskenbaar de echo’s van onder meer Plato, Dante en Tolkien horen. En van het evangelie natuurlijk: de Amerikaanse christelijke Potter-kenner John Granger heeft een prachtig, zeer uitvoerig essay geschreven waarin hij Dumbledore als Christusfiguur typeert aan de hand van precies deze scène uit Half-Blood Prince.

Eindelijk toont Gambon in deze scène het vaderlijke charisma dat bij Albus Dumbledore past. Een charisma dat zich nu eenmaal zeer moeilijk op film laat zetten, blijkt keer op keer. Soortgelijke personages in andere films overtuigen steeds ook maar gedeeltelijk. Ian McKellen deed het in de Lord of the Rings-trilogie prima als Gandalf zolang die een eigenzinnige grijze pelgrim was, maar tamelijk potsierlijk als machtige tovenaar die het opnam tegen de Balrog,  Saruman en Tovenaar-Koning. En de leeuw Aslan uit de Narnia-reeks wilde ook maar niet ontzagwekkend worden, ondanks alle dure computeranimatiefratsen en de bronzen stem van Liam Neeson. Overigens: een ander archetypisch vaderfiguur in de eerste Narnia-film vond ik persoonlijk een stuk geslaagder: namelijk professor Kirke, vertolkt door Jim Broadbent, die grappig genoeg in Half-Blood Prince opduikt als professor Slughorn…

Afijn, het blijft me fascineren waarom het steeds weer zo’n gigantische harrypotterboekverfilming blijkt om uitgerekend dit type charisma te acteren. Je kunt het blijkbaar niet spelen, het moet echt zijn. Een extra pluim op de hoed van Michael Gambon, die enkele tellen grootsheid toont in de grotscène.

Enkele tellen, want langer duurt die scène niet. En dan kom ik bij mijn laatste punt, ofwel het eerste punt dat ik in mijn ‘voorbeschouwing’ noemde; namelijk narratieve rust. Op dat vlak ben ik eveneens enigszins teleurgesteld. Ook deze film oogt helaas nog altijd als een samenvatting van de hoogtepunten uit het boek. Zeker in de tweede helft volgen de gebeurtenissen elkaar in sneltreinvaart op, en volgens mij begrijp je er geen snars meer van als je de boeken niet gelezen hebt. Ik vermoed eigenlijk dat het niet eens zozeer een gebrek aan rust is dat me stoort, maar vooral het gebrek aan het narratieve element. Welk verhaal wordt er nou verteld? De makers waren zo druk bezig het boek samen te vatten, dat ze vergaten een goed verhaal te vertellen. Half-Blood Prince, het boek althans, is een verhaal over keuzes. Het laat zien wat een opeenvolging van verkeerde keuzes met mensen kan doen. Het kwaad, het absolute kwaad, is een serie rampzalige keuzes die een mens uiteindelijk van zijn menselijkheid berooft — ultiem bij Voldemort, maar ook bij Draco en Snape zien we dit mechanisme aan het werk. Maar deze impliciete vertelling over het kwaad ontbreekt goeddeels in de film. Ook een zeer wezenlijk thema voor de hele reeks, omgang met de dood, komt niet echt uit de verf.

Het doet me deugd te lezen dat katholieke media als L’Osservatore Romano of dichter bij huis het Katholiek Nieuwsblad zo positief zijn over de film, want ik vond veel katholieke en christelijke kritiek die eerder werd gegeven zeer onterecht. Maar als ik dan lees dat de genoemde media de film ‘in balans’ noemen, dan ben ik nu geneigd het daar niet mee eens te zijn. Ik vond de balans juist ver te zoeken. Maar ik geef direct toe dat die mening na één keer kijken wellicht zelf ook niet helemaal uitgebalanceerd is.

5 gedachten over “Charisma en andere harrypotterboekverfilmingen

  1. Mogelijk spoilers!!
    ..
    ..
    ..
    ..
    Was benieuwd hoe je ‘m zou vinden, na je vorige post! Ikzelf vond hem best tegenvallen. Veel scenes waren totaal overbodig en van de hak op de tak (vooral de scene met de Death Eaters in het korenveldje, en dan die bizarre veterstrik-scene??). Draco, Snape en Voldemort werden inderdaad niet verder uitgebouwd, terwijl dat toch cruciaal is voor het verhaal en de verstandhoudingen. Tonks en Lupin hadden 3 seconden zichtbaarheid, Hagrid ietsje meer: die Aragog/drinkscene was gelukkig grappig, en Slughorn/Broadbent deed het erg leuk. Rickman is zoals altijd heerlijk als Snape (hilarisch dat ie de ster is in heel veel erotische/ranzige fan fictie op het web, haha) maar kreeg helaas te weinig materiaal van de scriptschrijvers, en de overmatige aandacht voor al het ‘snogging’ ging me de keel uithangen.

    Hoogtepunten: als Harry de eerste keer in een herinnering duikt en de warrelende inkt langzaam gestalte geeft aan een tafereel uit het verleden, wow! Bevrijdende humor, en eindelijk is Gambon te pruimen als Dumbledore, deed ie goed.
    Dieptepunten: waarom he-le-maal niets doen met TWEE weerwolven? En de eindstrijd was nogal flauwtjes (in het boek was Harry ‘stunned’ aan het eind, hier kijkt ie alleen maar toe als alles gebeurt!), erg jammer.

    ..
    ..
    ..
    Mogelijke spoilers voorbij.
    Ik kijk nu nog meer uit naar UP, de nieuwe Pixar. Die kunnen wél fatsoenlijk met verhaal en moraal omgaan!

  2. Ook voor deze reactie een ‘spoiler alert’…

    Ik ben het met veel van je observaties eens, Marloes. Ik miste Lupin en Tonks ook een beetje, hun liefdesrelatie was al een fait accomplit, terwijl daar in het boek de meeste spanning in schuilt. (Maar ja, dat zullen de meeste tieners uit de doelgroep wel te veel ‘bejaardenseks’ vinden, haha.)
    In die Aragog-scène vond ik Daniel Radcliffe eindelijk ook een keertje grappig acteren, iets waar ik hem nog niet eerder op heb kunnen betrappen.
    Tja, de weerwolven… Ik ben benieuwd hoe ze dat gemis in film 7 gaan oplossen, want daar krijgen Lupin en Tonks, maar ook Bill Weasly en Fleur Delacour (helemaal niet in deze film!) toch ook een belangrijke rol, vind ik. Sowieso vind ik het ook wel jammer dat Greyback niet uit de verf kwam. Hij was nu niet meer dan een enge kop temidden van de andere enge Death Eater-koppen, terwijl hij in het boek de ultieme wreedheid en bloeddorstigheid symboliseert. Doet me altijd denken aan de weerwolf in Prince Caspian (Narnia), met de magistrale tekst:

    “I’m hunger. I’m thirst. Where I bite, I hold till I die, and even after death they must cut out my mouthful from my enemy’s body and bury it with me. I can fast a hundred years and not die. I can lie a hundred nights on the ice and not freeze. I can drink a river of blood and not burst. Show me your enemies.”

    De verfilmers van Prince Caspian hebben die passage er gelukkig wél ingelaten. 🙂

    En dat Harry niet ‘stunned’ was vond ik ook erg vreemd. Bovendien vond ik de wijze waarop Snape hem daar bejegende in zichzelf een spoiler voor film 7.

  3. Pingback:Herinneringen aan de zon « Geloof jij het?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *